Karta charakterystyki jest dokumentem, z którego bierze się prawie wszystko inne w dokumentacji chemicznej: klasyfikację, zwroty o zagrożeniu, warunki bezpiecznego stosowania, dobór środków ochrony, pierwszą pomoc i postępowanie przy awarii. Ma stały układ szesnastu sekcji, musi być w języku polskim i aktualna, a jej brak przy substancji stwarzającej zagrożenie jest naruszeniem art. 221 Kodeksu pracy.
Kiedy karta jest wymagana
Dostawca ma obowiązek dostarczyć kartę charakterystyki dla substancji i mieszanin spełniających kryteria klasyfikacji jako niebezpieczne oraz w kilku dalszych przypadkach określonych w rozporządzeniu REACH. Z punktu widzenia pracodawcy zasada jest prosta: jeżeli produkt jest czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie, musi mieć kartę.
- Substancje i mieszaniny sklasyfikowane jako stwarzające zagrożenie według rozporządzenia CLP.
- Mieszaniny niesklasyfikowane, ale zawierające pewne stężenie składnika stwarzającego zagrożenie dla zdrowia lub środowiska, składnika z ustaloną wartością dopuszczalną albo substancji trwałej i toksycznej; kartę dostarcza się na żądanie odbiorcy.
- Substancje trwałe, wykazujące zdolność do bioakumulacji i toksyczne oraz wzbudzające szczególnie duże obawy.
Podstawa: art. 31 rozporządzenia REACH oraz art. 221 § 2 Kodeksu pracy
Kto ją dostarcza i za darmo
- Dostawca dostarcza kartę bezpłatnie, w postaci papierowej lub elektronicznej, najpóźniej w dniu pierwszej dostawy produktu.
- Aktualizację dostarcza się bez opłat wszystkim odbiorcom, którym produkt dostarczono w ciągu poprzednich dwunastu miesięcy.
- Pracodawca kompletuje i przechowuje karty oraz udostępnia je pracownikom mającym kontakt z danym produktem. Karta ma być dostępna na stanowisku, a nie tylko w segregatorze w biurze.
Podstawa: art. 31 i 35 rozporządzenia REACH
Szesnaście sekcji karty
Układ jest stały i wynika z załącznika II do rozporządzenia REACH, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2020/878. Numeracja sekcji jest zawsze taka sama, więc informacji szuka się zawsze w tym samym miejscu.
| Sekcja | Zawartość | Do czego używa jej pracodawca |
|---|---|---|
| 1. Identyfikacja | nazwa, zastosowanie, dane dostawcy, telefon alarmowy | wpis do spisu, kontakt awaryjny |
| 2. Identyfikacja zagrożeń | klasyfikacja, piktogramy, zwroty H i P | ustalenie statusu czynnika, oznakowanie |
| 3. Skład i składniki | składniki niebezpieczne i ich stężenia | ocena narażenia łącznego |
| 4. Pierwsza pomoc | postępowanie przy narażeniu drogami | instrukcja pierwszej pomocy na stanowisku |
| 5. Postępowanie przy pożarze | środki gaśnicze, zagrożenia | instrukcja przeciwpożarowa |
| 6. Uwolnienie do środowiska | zabezpieczenie, usuwanie rozlań | procedura awaryjna |
| 7. Postępowanie i magazynowanie | warunki bezpiecznego stosowania i przechowywania | zasady magazynowania i segregacji |
| 8. Kontrola narażenia i ŚOI | wartości dopuszczalne, dobór ochron | dobór środków ochrony i wentylacji |
| 9. Właściwości fizyczne i chemiczne | stan skupienia, temperatura zapłonu, prężność par | ocena zagrożenia pożarem i wybuchem |
| 10. Stabilność i reaktywność | warunki i materiały, których unikać | segregacja substancji niezgodnych |
| 11. Informacje toksykologiczne | skutki zdrowotne, drogi wchłaniania | ocena ryzyka, treść informacji dla pracownika |
| 12. Informacje ekologiczne | oddziaływanie na środowisko | gospodarka odpadami, awarie |
| 13. Postępowanie z odpadami | usuwanie produktu i opakowań | gospodarka odpadami |
| 14. Transport | klasyfikacja transportowa | przewóz i przemieszczanie |
| 15. Przepisy prawne | ograniczenia, zezwolenia | sprawdzenie ograniczeń stosowania |
| 16. Inne informacje | pełne brzmienie zwrotów, data i zmiany | kontrola aktualności karty |
Układ sekcji według załącznika II do rozporządzenia REACH, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2020/878. Dla substancji rejestrowanych w większych ilościach do karty dołącza się scenariusze narażenia, opisujące warunki bezpiecznego stosowania.
Język i aktualność
Karta ma być w języku polskim. Kartę dostarcza się w języku urzędowym państwa członkowskiego, na którego terytorium produkt jest wprowadzany do obrotu, chyba że dane państwo postanowi inaczej. Karta wyłącznie po angielsku albo niemiecku nie spełnia więc obowiązku, jeżeli produkt jest stosowany w Polsce.
Podstawa: art. 31 ust. 5 rozporządzenia REACH
- Kartę aktualizuje się bez zbędnej zwłoki, gdy pojawią się nowe informacje o zagrożeniu, gdy zmieni się klasyfikacja albo gdy udzielono lub odmówiono zezwolenia bądź nałożono ograniczenie.
- Datę i zakres zmian podaje sekcja 16. Po niej poznaje się, czy karta w segregatorze jest tą samą, którą wystawił dostawca po ostatniej zmianie.
Podstawa: art. 31 ust. 9 rozporządzenia REACH
Jak używać karty w dokumentacji
-
Do spisu i statusu
Sekcja 1 daje nazwę i dostawcę do spisu, a sekcja 2 klasyfikację, która rozstrzyga, czy produkt jest czynnikiem stwarzającym zagrożenie i jak go oznakować.
Podstawa: art. 221 § 1 i 2 Kodeksu pracy
-
Do oceny ryzyka
Sekcje 3, 8 i 11 to informacje od dostawcy, które ocena ryzyka ma wprost uwzględnić: skład, wartości dopuszczalne, zalecane środki ochrony i skutki zdrowotne.
Podstawa: § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
-
Do instrukcji i procedur
Sekcje 4, 5, 6 i 7 dostarczają treści do instrukcji pierwszej pomocy, procedury przeciwpożarowej, procedury awaryjnej i zasad magazynowania. Nie trzeba ich wymyślać, trzeba je przepisać z karty na język stanowiska.
Podstawa: art. 237(4) Kodeksu pracy oraz § 11 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Najczęstsze błędy
- Karta tylko w segregatorze. Karta ma być dostępna pracownikowi mającemu kontakt z produktem, a nie zamknięta w biurze służby bhp.
- Karta nieaktualna. Wersja sprzed zmiany klasyfikacji wprowadza w błąd co do zagrożeń i doboru ochron. Datę sprawdza się w sekcji 16.
- Karta po angielsku. Nie spełnia obowiązku dla produktu stosowanego w Polsce.
- Karta zamiast oceny ryzyka. Karta jest źródłem informacji, ale nie zastępuje pisemnej oceny ryzyka na stanowisku, która uwzględnia realne warunki pracy.
- Karta produktu, którego już się nie używa. Spis i zbiór kart mają odpowiadać temu, co faktycznie jest w firmie.
Wykaz kart charakterystyki z kontrolą aktualności
W pakiecie rejestrów jest wykaz kart z kolumną daty i wersji, a arkusz spisu substancji łączy każdą pozycję z jej kartą i klasyfikacją. Razem pokazują, której karty brakuje i która jest przeterminowana.