Chemia w firmie zaczyna się nie od substancji, tylko od dokumentu. Zanim ktokolwiek jej użyje, musi być aktualny spis, karta charakterystyki i widoczne oznakowanie, a przed dopuszczeniem do pracy pisemna ocena ryzyka. Ten serwis prowadzi przez wszystkie obowiązki pracodawcy wobec czynników chemicznych po kolei: od spisu i kart, przez ocenę ryzyka, badania i pomiary, po hierarchię środków, magazynowanie i procedury awaryjne. Przy każdym obowiązku jest podstawa prawna, a przy niej gotowy dokument do pobrania.
Stan prawny na 30 sierpnia 2026 r. Rdzeniem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z w sprawie bhp związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych, w tekście jednolitym z Dz. U. z 2025 r. poz. 836. Uwaga na dwie pułapki aktualności. Po pierwsze, w rejestrze Sejmu jako obowiązujące figurują dwa obwieszczenia z tekstem jednolitym tego rozporządzenia, z 2016 i z 2025 r.; wiążący jest ten późniejszy. Po drugie, tekst jednolity z 2025 r. nie zawiera już nowelizacji ogłoszonej po nim: rozporządzenie z 25 maja 2026 r. (Dz. U. poz. 694) obniżyło dopuszczalne stężenie ołowiu we krwi, a tekst jednolity podaje jeszcze wartość sprzed zmiany. Wszystkie akty powoływane w serwisie sprawdzone tego dnia w rejestrze Sejmu, akt po akcie, wraz z nowelizacjami spoza tekstów jednolitych.
Dwa wejścia, zależnie od tego, po co tu jesteś
Jeżeli chcesz zobaczyć komplet obowiązków, zacznij od strony obowiązków pracodawcy. Jeżeli porządkujesz chemię w firmie od zera, wejdź w plan wdrożenia.
Obowiązki pracodawcy w skrócie
Obowiązki wobec chemii płyną z trzech poziomów: z Kodeksu pracy, z rozporządzenia o czynnikach chemicznych i z prawa unijnego, czyli rozporządzeń REACH i CLP. Poniżej sześć, od których wszystko się zaczyna. Trzy pierwsze wynikają wprost z art. 221 Kodeksu pracy.
Aktualny spis substancji
Stosowanie substancji lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie bez aktualnego spisu tych substancji i mieszanin jest niedopuszczalne. Spis jest punktem wyjścia całej dokumentacji.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy
Karty charakterystyki
Do każdej substancji i mieszaniny stwarzającej zagrożenie potrzebna jest aktualna karta charakterystyki o szesnastu sekcjach, w języku polskim, dostarczana przez dostawcę.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy oraz załącznik II do rozporządzenia REACH
Widoczne oznakowanie
Niedopuszczalne jest stosowanie substancji i mieszanin nieoznakowanych w sposób widoczny, umożliwiający ich identyfikację. Dotyczy to też przelewek i pojemników roboczych.
Podstawa: art. 221 § 1 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie CLP
Ocena ryzyka na piśmie
Pracodawca ustala, czy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie, oraz dokonuje i dokumentuje ocenę ryzyka. Forma jest pisemna, a ocena obejmuje osiem elementów.
Podstawa: § 2 i § 3 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Badania i pomiary
Tam, gdzie występuje czynnik chemiczny, wykonuje się badania i pomiary jego stężenia. Częstotliwość zależy od tego, jak blisko wartości NDS wypadł ostatni wynik.
Podstawa: art. 227 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Hierarchia środków
Ryzyko eliminuje się w ustalonej kolejności: najpierw substytucja, potem ograniczenie u źródła i ochrona zbiorowa, a środki ochrony indywidualnej dopiero na końcu.
Podstawa: § 7 i § 8 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Pełny wykaz obowiązków w kolejności do wykonania jest na stronie Obowiązki pracodawcy. Zakres tych przepisów, czyli co jest, a co nie jest czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie, wyjaśnia strona Czym jest czynnik chemiczny.
Karta charakterystyki: podstawowe źródło
Karta charakterystyki jest dokumentem, z którego bierze się prawie wszystko inne: klasyfikację, zwroty o zagrożeniu, warunki bezpiecznego stosowania, dobór środków ochrony i sposób postępowania przy awarii. Ma stały układ 16 sekcji określony w załączniku II do rozporządzenia REACH, musi być w języku polskim i aktualna.
Brak karty to nie drobiazg formalny. Stosowanie substancji lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie bez aktualnej karty charakterystyki jest wprost niedopuszczalne z mocy art. 221 § 2 Kodeksu pracy, niezależnie od tego, jak dobrze zorganizowana jest reszta pracy. Co niosą poszczególne sekcje i jak sprawdzić aktualność, opisuje strona Karta charakterystyki.
Ocena ryzyka stwarzanego przez czynnik chemiczny
Ocena ryzyka przy chemii nie jest tą samą kartą, co dla pozostałych zagrożeń. Rozporządzenie o czynnikach chemicznych wprost wylicza, co ocena musi uwzględnić, i wymaga formy pisemnej. Przy narażeniu na kilka czynników ryzyko ocenia się łącznie, a ocena obejmuje także prace, przy których narażenie chwilowo rośnie, jak remonty i naprawy.
Osiem elementów oceny, przypadki jej powtórzenia i gotową strukturę karty opisuje strona Ocena ryzyka.
Badania i pomiary: częstotliwość wynika z wyniku
Częstotliwość pomiarów nie jest dowolna ani stała. Wyznacza ją to, jak blisko wartości NDS wypadł ostatni pomiar, i jest ostrzejsza dla substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych. Poniżej reguła dla zwykłych czynników chemicznych.
| Ostatni wynik wobec NDS | Jak często | Podstawa |
|---|---|---|
| do 0,1 wartości NDS, dwa razy z rzędu | można odstąpić od pomiarów | § 7 |
| powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS | co najmniej raz na dwa lata | § 4 pkt 1 |
| powyżej 0,5 wartości NDS | co najmniej raz w roku | § 4 pkt 2 |
Wartości z rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych, tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 949. Dla substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych progi są ostrzejsze: raz na sześć miesięcy i raz na trzy miesiące. Pierwszy pomiar wykonuje się nie później niż 30 dni od rozpoczęcia działalności. Pełne omówienie na stronie Badania i pomiary.
Co zmieniło się ostatnio
Trzy zmiany z ostatnich miesięcy dotyczą tego serwisu bezpośrednio, a żadnej z nich nie ma w tekście jednolitym aktu, którego dotyczy.
| Zmiana | Od kiedy | Gdzie |
|---|---|---|
| Dopuszczalne stężenie ołowiu we krwi obniżone do 30 µg Pb/100 ml do końca 2028 r. i do 15 µg Pb/100 ml od 2029 r., z zaleceniem 4,5 µg Pb/100 ml dla kobiet w wieku rozrodczym | § 13 i nowy § 13a rozporządzenia o czynnikach chemicznych, zmienione rozporządzeniem z 25 maja 2026 r. (Dz. U. poz. 694) | |
| Nowe brzmienie wartości NDS, w tym obniżenie wartości dla ołowiu i związków nieorganicznych oraz nowe ujęcie diizocyjanianów | załącznik do rozporządzenia o NDS i NDN, zmieniony rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz. U. poz. 447); akt bez tekstu jednolitego | |
| Ogłoszenie nowego tekstu jednolitego rozporządzenia o czynnikach chemicznych; serwis odsyła do niego, a nie do obwieszczenia z 2016 r. | obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 czerwca 2025 r. (Dz. U. poz. 836) |
Co jest w tym serwisie
Osiemnaście stron merytorycznych, każda odpowiadająca na jedno pytanie, plus wykaz podstaw prawnych i audyt.
Czym jest czynnik chemiczny
Definicje, granica między czynnikiem a czynnikiem stwarzającym zagrożenie oraz różnica między zagrożeniem a ryzykiem.
Obowiązki pracodawcy
Komplet obowiązków w kolejności do wykonania, z podstawą prawną przy każdym.
Karta charakterystyki
Szesnaście sekcji, kiedy jest wymagana, język polski, aktualność i jak jej używać.
Spis substancji i mieszanin
Co musi zawierać aktualny spis i jak łączy się z kartami i klasyfikacją.
Klasyfikacja i oznakowanie CLP
Klasy zagrożeń, piktogramy, zwroty H i P oraz oznakowanie stanowisk i pojemników.
Ocena ryzyka
Osiem elementów oceny, forma pisemna, narażenie łączne i powtórzenie oceny.
NDS, NDSCh i NDSP
Trzy rodzaje wartości dopuszczalnych i to, co oznacza przekroczenie.
Badania i pomiary
Termin, częstotliwość, odstąpienie, laboratoria, rejestr i karta badań.
Hierarchia środków
Od substytucji do środków ochrony indywidualnej, w kolejności z przepisu.
Środki ochrony
Wentylacja, ochrona zbiorowa u źródła i dobór środków ochrony indywidualnej.
Magazynowanie
Opakowania, segregacja substancji niezgodnych, zagrożenie pożarem i wybuchem.
Awarie i pierwsza pomoc
Procedury awaryjne, postępowanie przy uwolnieniu oraz podstawy pierwszej pomocy.
Badania profilaktyczne
Skierowanie z opisem czynników i monitoring biologiczny ołowiu.
Choroby zawodowe
Zatrucia i ich następstwa w wykazie chorób zawodowych oraz tryb zgłoszenia.
Grupy szczególne
Kobiety w ciąży i karmiące oraz pracownicy młodociani.
Substancje CMR
Gdzie obowiązki są ostrzejsze i gdzie znaleźć osobne opracowanie o CMR.
Branże
Warsztaty, budownictwo, sprzątanie, rolnictwo, kosmetyka i laboratoria.
Plan wdrożenia
Dziesięć kroków w czterech etapach, każdy z dokumentem, który po nim zostaje.
Podstawy prawne
Wszystkie akty ze stanem, datą sprawdzenia w rejestrze Sejmu i listą nowelizacji.
Dokumenty do pobrania
Materiały są bezpłatne i nie wymagają rejestracji ani podania adresu poczty. Wzory są edytowalne, z polami do wypełnienia i z instrukcją w treści dokumentu. Arkusze mają policzone formuły, sprawdzone przeliczeniem.
Wersja, rozmiar, suma kontrolna SHA-256 i wykaz zmian każdego pliku stoją na stronie Pliki do pobrania. Tam też jest lista tego, czego wzory nie załatwiają.
Pakiet oceny ryzyka chemicznego
Karta oceny ryzyka dla stanowiska z ośmioma elementami z rozporządzenia, karta narażenia łącznego, instrukcja bezpiecznego stosowania czynnika chemicznego, informacja o ryzyku dla pracownika i plan działań ograniczających ryzyko.
Format .docx, otwiera się w Wordzie, LibreOffice i Dokumentach Google. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja
Pakiet rejestrów i spisów
Aktualny spis substancji i mieszanin, wykaz kart charakterystyki z kontrolą aktualności, rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia, karta badań i pomiarów oraz wykaz stanowisk narażonych na czynniki chemiczne.
Format .docx, układ zgodny z wymaganiami dokumentacyjnymi. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja
Pakiet procedur i instrukcji
Procedura postępowania z substancjami niebezpiecznymi, procedura magazynowania i segregacji substancji niezgodnych, procedura awaryjna przy rozlaniu lub uwolnieniu, instrukcja pierwszej pomocy przy narażeniu chemicznym oraz zasady oznakowania stanowisk i pojemników.
Format .docx, gotowe do podpisu i wywieszenia. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja
Pakiet informowania i szkolenia
Informacja o ryzyku zawodowym związanym z czynnikami chemicznymi, potwierdzenie zapoznania się z instrukcjami, program instruktażu stanowiskowego przy pracy z chemią oraz skierowanie na badania profilaktyczne z opisem czynników.
Format .docx, z podstawą prawną w stopce. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja
Spis substancji i mieszanin
Arkusz aktualnego spisu: nazwa, dostawca, numer i data karty charakterystyki, klasyfikacja CLP, piktogramy i zwroty H, miejsce stosowania i przechowywania oraz kolumna kontroli aktualności karty.
Otwiera się w Excelu i LibreOffice Calc. Wersja arkusza 1.0, aktualizacja
Harmonogram badań i pomiarów
Arkusz, w którym po podaniu ostatniego wyniku wobec NDS widać wymaganą częstotliwość kolejnych badań i termin następnego pomiaru, osobno dla czynników chemicznych i dla substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych.
Formuły przeliczone i sprawdzone. Wersja arkusza 1.0, aktualizacja
Rejestr czynników i karta badań
Dwa arkusze według wzorów z rozporządzenia o badaniach i pomiarach: rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia oraz karta badań i pomiarów, z notą o przechowywaniu przez 40 lat od ostatniego wpisu.
Gotowy do druku i do prowadzenia w wersji cyfrowej. Wersja arkusza 1.0, aktualizacja
Rejestr aktów prawnych
Wszystkie akty, na których stoi serwis, z sygnaturą, stanem, datą ostatniego sprawdzenia w rejestrze Sejmu i miejscem na własne notatki z przeglądu.
Aktualizowany razem z comiesięcznym przeglądem stanu prawnego. Wersja arkusza 1.1, aktualizacja
Pytania i odpowiedzi
Czy muszę mieć karty charakterystyki do wszystkiego, co stoi w magazynie?
Do każdej substancji i mieszaniny stwarzającej zagrożenie tak. Karta jest wymagana dla substancji niebezpiecznych, mieszanin niebezpiecznych oraz substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie, a jej brak przy takim produkcie oznacza, że jego stosowanie jest niedopuszczalne. Dla produktów, które nie spełniają kryteriów klasyfikacji i nie mają ustalonej wartości NDS, karta charakterystyki może nie być wymagana, ale i tak trzeba mieć podstawowe informacje o bezpiecznym stosowaniu.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 31 rozporządzenia REACH
Czy detergent albo farba to też czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie?
Jeżeli produkt jest sklasyfikowany w którejkolwiek klasie zagrożenia według rozporządzenia CLP, to tak, i nie ma znaczenia, że jest to zwykły środek dostępny w sklepie. Czynnikiem stwarzającym zagrożenie jest też każdy czynnik i pył, dla którego ustalono wartość NDS, oraz taki, który zagraża sposobem, w jaki jest stosowany. Kryterium jest właściwość i sposób użycia, a nie nazwa handlowa. Rozstrzyga o tym strona Czym jest czynnik chemiczny.
Podstawa: § 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych oraz rozporządzenie CLP
Czy do oceny ryzyka wystarczy ta sama karta, co dla innych zagrożeń?
Nie w pełni. Rozporządzenie o czynnikach chemicznych wylicza osiem elementów, które ocena ryzyka chemicznego musi uwzględnić, w tym informacje z karty charakterystyki, poziom i czas narażenia oraz wartości NDS i dopuszczalne stężenia w materiale biologicznym. Ocena musi mieć formę pisemną, obejmować narażenie łączne przy kilku czynnikach i uwzględniać prace, przy których narażenie chwilowo rośnie. Szczegóły na stronie Ocena ryzyka.
Podstawa: § 3 rozporządzenia o czynnikach chemicznych oraz art. 226 Kodeksu pracy
Jak często trzeba robić pomiary czynników chemicznych?
To zależy od ostatniego wyniku. Przy stężeniu powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS pomiary wykonuje się co najmniej raz na dwa lata, a powyżej 0,5 wartości NDS co najmniej raz w roku. Jeżeli dwa kolejne pomiary w odstępie co najmniej dwóch lat nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, można od pomiarów odstąpić. Dla substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych progi są ostrzejsze: raz na sześć miesięcy i raz na trzy miesiące. Pełne omówienie na stronie Badania i pomiary.
Podstawa: § 4, § 6 i § 7 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Czym ten serwis różni się od opracowania o substancjach CMR?
Ten serwis obejmuje wszystkie czynniki chemiczne w pracy. Substancje rakotwórcze, mutagenne i reprotoksyczne to ich szczególny przypadek, z osobnym rozporządzeniem, obowiązkiem prowadzenia rejestrów prac i pracowników oraz częstszymi pomiarami. Gdzie obowiązki są ostrzejsze, pokazuje strona Substancje CMR, a pełne opracowanie tematu CMR jest w osobnym serwisie, do którego stamtąd prowadzi odnośnik.
Podstawa: art. 222 Kodeksu pracy oraz § 6 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Historia zmian serwisu
Rodzaje wpisów są rozdzielone celowo. Zmiana prawa to zmiana przepisu z datą, od której obowiązuje. Weryfikacja treści oznacza, że przepis się nie zmienił, a poprawione zostało to, co serwis o nim pisał. Obwieszczenie o tekście jednolitym nie jest zmianą prawa, tylko ogłoszeniem tekstu.
| Kiedy i co | Podstawa | Co zmieniono w serwisie |
|---|---|---|
zmiana prawa |
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 maja 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. poz. 694) obowiązuje od W § 13 rozporządzenia o czynnikach chemicznych dopuszczalne stężenie ołowiu we krwi obniżone do 15 µg Pb/100 ml, ze stosowaniem tej wartości od 1 stycznia 2029 r. Do końca 2028 r. obowiązuje wartość przejściowa 30 µg Pb/100 ml (nowy § 13a). Dodano zalecenie, aby u kobiet w wieku rozrodczym stężenie nie przekraczało 4,5 µg Pb/100 ml. Rozporządzenie wdraża dyrektywę (UE) 2024/869. Tekst jednolity z Dz. U. z 2025 r. poz. 836 tej zmiany nie zawiera i podaje wartość sprzed zmiany. |
Wartości podane na stronie o badaniach profilaktycznych i w rejestrze faktów kontrolowanych, razem z zapisem wartości wycofanej, żeby stara liczba nie mogła wrócić niezauważona. |
zmiana prawa |
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. poz. 447) obowiązuje od Nowe brzmienie załącznika z wartościami NDS: zmienione i uzupełnione wartości dla wielu substancji, w tym obniżenie NDS dla ołowiu i związków nieorganicznych oraz nowe ujęcie diizocyjanianów. Rozporządzenie o NDS z 2018 r. nie ma tekstu jednolitego, więc opracowania powielające dawne wartości są nadal w obiegu. |
Strona o NDS, NDSCh i NDSP oraz wykaz podstaw prawnych odsyłają do aktualnego brzmienia załącznika i do pełnego opracowania wartości w serwisie o substancjach CMR. |
zmiana serwisu |
Utworzenie portaluBez zmiany przepisu. | Portal uruchomiony: strona główna, osiemnaście podstron merytorycznych, wykaz podstaw prawnych, cztery pakiety wzorów dokumentów oraz cztery arkusze. Stan prawny sprawdzony w rejestrze Sejmu, akt po akcie, wraz z listą nowelizacji ogłoszonych po tekstach jednolitych. Serwis jest parasolem nad tematem chemii w pracy i odsyła do osobnego opracowania o substancjach CMR. |
ogłoszenie tekstu jednolitego |
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 czerwca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie bhp związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 836)Ogłoszenie tekstu jednolitego rozporządzenia o czynnikach chemicznych. Nie jest to zmiana przepisu, lecz obwieszczenie aktualnego brzmienia. Serwis odsyła do tego tekstu jednolitego, a nie do obwieszczenia z 2016 r., które nadal figuruje w rejestrze jako obowiązujące. | Wszystkie odesłania do rozporządzenia o czynnikach chemicznych wskazują tekst jednolity z 2025 r., razem z nowelizacją ogłoszoną po nim (Dz. U. z 2026 r. poz. 694). |
Potrzebujesz dokumentacji chemicznej dla swojego zakładu?
Prowadzę dokumentację bezpieczeństwa pracy dla zakładów produkcyjnych, warsztatów, budownictwa, laboratoriów i placówek: spis substancji i mieszanin, kompletowanie i kontrolę kart charakterystyki, ocenę ryzyka stwarzanego przez czynnik chemiczny, plan hierarchii środków, procedury magazynowania i awaryjne oraz instruktaż stanowiskowy. Pracuję na miejscu i zdalnie.