Ocena ryzyka przy czynniku chemicznym nie jest tą samą kartą, co dla pozostałych zagrożeń. Rozporządzenie o czynnikach chemicznych wprost wylicza, co ocena musi uwzględnić, wymaga formy pisemnej i każe ocenić narażenie na kilka czynników łącznie. Ta strona pokazuje osiem elementów oceny, kiedy trzeba ją powtórzyć i jak ją zbudować, żeby broniła się przy kontroli.
Obowiązek oceny
Pracodawca jest obowiązany ustalić, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie, oraz dokonać i udokumentować ocenę ryzyka zawodowego stwarzanego przez ten czynnik. To dwa połączone obowiązki: najpierw rozpoznanie, potem ocena.
Podstawa: § 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych oraz art. 226 Kodeksu pracy
Osiem elementów, które trzeba uwzględnić
Rozporządzenie nie zostawia dowolności co do zawartości oceny. Wylicza osiem elementów, z których żadnego nie wolno pominąć.
- niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego;
- otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia i zaleceń bezpiecznego stosowania, w szczególności z karty charakterystyki;
- rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;
- wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;
- wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;
- efekty działań zapobiegawczych;
- wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;
- warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.
Podstawa: § 3 ust. 1 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Jeżeli informacji brakuje, trzeba je zdobyć. Pracodawca jest obowiązany uzyskać dodatkowe informacje od dostawcy czynnika chemicznego lub z innych dostępnych źródeł, jeżeli jest to niezbędne do dokonania oceny ryzyka. Brak danych nie jest usprawiedliwieniem dla oceny pobieżnej.
Podstawa: § 3 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Kilka czynników ocenia się łącznie
Gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, ryzyko ocenia się dla wszystkich czynników łącznie, a nie osobno dla każdego. To istotna różnica: dwa produkty, z których każdy z osobna daje niskie narażenie, razem mogą dawać ryzyko wymagające działań.
Podstawa: § 3 ust. 3 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Prace o istotnym wzroście narażenia
Ocena musi obejmować także te rodzaje prac, przy których może wystąpić istotny wzrost narażenia, nawet jeżeli podjęto wszystkie środki zapobiegawcze. Przepis wskazuje w szczególności remonty i naprawy urządzeń.
Ocena tylko dla pracy rutynowej jest niekompletna. Największe narażenie często nie występuje w codziennej pracy, lecz przy czyszczeniu instalacji, wymianie filtra, usuwaniu awarii albo remoncie. Ocena, która pomija te sytuacje, nie spełnia wymogu z rozporządzenia.
Podstawa: § 3 ust. 4 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Forma pisemna i lekarz
- Ocenę sporządza się w formie pisemnej. Nie wystarczy ustalenie ustne ani sama świadomość zagrożeń.
- Ocenę udostępnia się lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. To ona zasila skierowanie na badania i pozwala lekarzowi ustalić właściwy zakres badań.
Podstawa: § 3 ust. 5 i 6 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Kiedy ocenę trzeba powtórzyć
| Przesłanka | Skąd wynika |
|---|---|
| Zmiana w składzie czynnika chemicznego | § 4 ust. 1 pkt 1 |
| Zmiana w procesie technologicznym | § 4 ust. 1 pkt 2 |
| Postęp wiedzy medycznej o działaniu czynnika | § 4 ust. 1 pkt 3 |
| Wniosek lekarza, w szczególności po przekroczeniu dopuszczalnej wartości biologicznej ołowiu we krwi | § 4 ust. 2 |
Podstawa: § 4 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Nowa działalność
W przypadku rozpoczęcia nowej działalności z zastosowaniem czynnika chemicznego prace można rozpocząć dopiero po ustaleniu, czy będzie występował czynnik stwarzający zagrożenie, dokonaniu oceny ryzyka i podjęciu niezbędnych działań zapobiegawczych. Kolejność jest wiążąca: ocena przed pracą, a nie po niej.
Podstawa: § 5 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Karta oceny ryzyka gotowa do wypełnienia
W pakiecie oceny ryzyka jest karta stanowiska prowadząca przez osiem elementów z rozporządzenia, karta narażenia łącznego przy kilku czynnikach oraz plan działań ograniczających ryzyko. Wszystko z podstawą prawną w stopce wzoru.