Obowiązki wobec czynników chemicznych układają się w ciąg. Nie da się sensownie wybrać środków ochrony, zanim powstanie ocena ryzyka, a oceny nie da się zrobić bez kart charakterystyki i spisu. Poniżej wszystkie obowiązki w kolejności, w jakiej trzeba je wykonać, z podstawą prawną przy każdym. Trzy pierwsze wynikają wprost z art. 221 Kodeksu pracy i są warunkiem dopuszczalności stosowania chemii w ogóle.
Trzy obowiązki z art. 221 Kodeksu pracy
Kodeks pracy stawia trzy warunki, bez których stosowanie chemii jest wprost niedopuszczalne. Nie są to zalecenia ani dobra praktyka, tylko granice legalności.
Oznakowanie
Niedopuszczalne jest stosowanie substancji i mieszanin nieoznakowanych w sposób widoczny, umożliwiający ich identyfikację. Dotyczy to również przelewek i pojemników roboczych.
Podstawa: art. 221 § 1 Kodeksu pracy
Spis, karty i opakowania
Niedopuszczalne jest stosowanie substancji lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie bez aktualnego spisu, kart charakterystyki oraz opakowań zabezpieczających przed szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy
Środki ochrony
Stosowanie substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie jest dopuszczalne pod warunkiem zastosowania środków zapewniających pracownikom ochronę zdrowia i życia.
Podstawa: art. 221 § 3 Kodeksu pracy
Zasady klasyfikacji, wykaz substancji niebezpiecznych, wymagania wobec kart charakterystyki i sposób oznakowania określają odrębne przepisy. Kodeks pracy odsyła tu do prawa unijnego: rozporządzenia CLP w sprawie klasyfikacji i oznakowania oraz rozporządzenia REACH, którego załącznik II wyznacza format karty charakterystyki.
Podstawa: art. 221 § 4 Kodeksu pracy, rozporządzenie CLP oraz rozporządzenie REACH
Komplet obowiązków w kolejności
-
Ustal, co jest czynnikiem stwarzającym zagrożenie
Zinwentaryzuj wszystko, co stosowane, wytwarzane albo uwalniane, i rozstrzygnij status każdej pozycji na podstawie klasyfikacji CLP oraz ustalonych wartości NDS. To brama do pozostałych obowiązków.
Podstawa: § 1 pkt 2 i § 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
-
Zbierz aktualne karty charakterystyki
Do każdej substancji i mieszaniny stwarzającej zagrożenie uzyskaj od dostawcy aktualną kartę charakterystyki w języku polskim. Kartę aktualizuje się przy zmianie klasyfikacji albo nowych informacjach o zagrożeniu.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 31 i załącznik II rozporządzenia REACH
-
Prowadź aktualny spis substancji i mieszanin
Spis wiąże każdą pozycję z jej kartą, klasyfikacją i miejscem stosowania. Bez aktualnego spisu stosowanie substancji stwarzającej zagrożenie jest niedopuszczalne, niezależnie od pozostałych zabezpieczeń.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy
-
Oznakuj substancje, stanowiska i pojemniki
Zapewnij widoczne oznakowanie umożliwiające identyfikację, w tym na pojemnikach roboczych i przelewkach. Oznakowanie opakowań opiera się na systemie CLP.
Podstawa: art. 221 § 1 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie CLP
-
Dokonaj i udokumentuj ocenę ryzyka
Oceń ryzyko stwarzane przez czynnik chemiczny, uwzględniając osiem elementów z rozporządzenia, w formie pisemnej i z oceną narażenia łącznego przy kilku czynnikach. Ocenę udostępnij lekarzowi profilaktykowi.
Podstawa: § 2 i § 3 rozporządzenia o czynnikach chemicznych oraz art. 226 Kodeksu pracy
-
Ogranicz ryzyko w ustalonej kolejności
Najpierw sprawdź substytucję, potem ograniczenie uwalniania u źródła i ochronę zbiorową, a środki ochrony indywidualnej zastosuj dopiero wtedy, gdy inaczej nie można przeciwdziałać zagrożeniu.
Podstawa: § 6, § 7 i § 8 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
-
Zapewnij badania i pomiary oraz rejestr
Wykonaj badania i pomiary stężeń, z częstotliwością zależną od wyniku wobec NDS, prowadź rejestr czynników szkodliwych i kartę badań oraz przechowuj je przez wymagany czas.
Podstawa: art. 227 Kodeksu pracy oraz § 4, § 6, § 17 i § 18 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
-
Przygotuj magazynowanie i procedury awaryjne
Zapewnij właściwe opakowania i segregację, ochronę przed zagrożeniami pożarem i wybuchem oraz procedury na wypadek awarii lub wypadku, zanim zdarzenie nastąpi.
Podstawa: art. 221 § 2 Kodeksu pracy oraz § 10, § 11 i § 12 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
-
Skieruj na badania profilaktyczne
W skierowaniu opisz czynniki chemiczne i poziom narażenia; przy narażeniu na ołów zapewnij monitoring biologiczny z krwi. Zakres badań ustala lekarz medycyny pracy.
Podstawa: art. 229 Kodeksu pracy, § 13 rozporządzenia o czynnikach chemicznych oraz rozporządzenie o badaniach lekarskich pracowników
-
Poinformuj i przeszkol pracowników
Poinformuj o ryzyku i zasadach ochrony, wydaj instrukcje bezpiecznego stosowania i przeprowadź instruktaż stanowiskowy; odbierz pisemne potwierdzenie zapoznania.
Podstawa: art. 226 pkt 2 i art. 237(4) Kodeksu pracy
Skąd biorą się obowiązki: trzy poziomy prawa
| Poziom | Akt | Co reguluje |
|---|---|---|
| Ustawa | Kodeks pracy, art. 220, 221, 226, 227 i 229 | oznakowanie, spis i karty, ocena i informowanie o ryzyku, badania i pomiary, badania profilaktyczne |
| Rozporządzenie | rozporządzenie o czynnikach chemicznych oraz o badaniach i pomiarach | zakres oceny ryzyka, hierarchia środków, monitoring ołowiu, częstotliwość i rejestr pomiarów |
| Prawo unijne | rozporządzenia REACH i CLP | klasyfikacja i oznakowanie, format i obowiązek karty charakterystyki |
Zestawienie własne serwisu. Rozporządzenia unijne obowiązują wprost, bez przenoszenia do prawa krajowego, dlatego przywołuje się je bezpośrednio.
Kto odpowiada
- Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy i za wykonanie wszystkich obowiązków z tej strony. Nie zdejmuje jej powierzenie zadań służbie bhp ani firmie zewnętrznej.
- Dostawca substancji i mieszaniny ma obowiązek dostarczyć aktualną kartę charakterystyki. Brak karty jest problemem po stronie dostawcy, ale stosowanie produktu bez niej obciąża pracodawcę.
- Lekarz medycyny pracy ustala zakres badań profilaktycznych na podstawie skierowania, w którym pracodawca opisuje czynniki i poziom narażenia, i może wnioskować o ponowną ocenę ryzyka.
Podstawa: art. 207 i art. 229 Kodeksu pracy oraz § 3 ust. 6 i § 4 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Wszystko po kolei w jednym pakiecie
Plan wdrożenia prowadzi przez te obowiązki krok po kroku, a pakiety wzorów dają dokument do każdego z nich: spis, ocenę ryzyka, procedury i informowanie pracowników.