System klasyfikacji i oznakowania CLP decyduje o rzeczy podstawowej: czy dany produkt jest czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie. Od klasyfikacji zależą piktogramy, hasła i zwroty na etykiecie, a od nich obowiązki na stanowisku. Ta strona tłumaczy, co niosą elementy oznakowania i jak oznakować substancje nie tylko w opakowaniu handlowym, lecz także w pojemnikach roboczych i na rurociągach.
Czym jest CLP
CLP to rozporządzenie unijne w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin. Obowiązuje wprost, bez przenoszenia do prawa krajowego. To do niego odsyła Kodeks pracy, gdy mówi, że zasady klasyfikacji i sposób oznakowania określają odrębne przepisy, i to jego kryteria przesądzają, czy czynnik chemiczny jest czynnikiem stwarzającym zagrożenie.
Podstawa: rozporządzenie CLP oraz art. 221 § 4 Kodeksu pracy
Klasy zagrożeń
CLP dzieli zagrożenia na trzy grupy. Wystarczy przynależność do jednej klasy z którejkolwiek grupy, żeby produkt był czynnikiem stwarzającym zagrożenie.
| Grupa | Przykładowe klasy |
|---|---|
| Zagrożenia fizyczne | substancje wybuchowe, gazy i ciecze łatwopalne, substancje utleniające, gazy pod ciśnieniem, substancje działające korodująco na metale |
| Zagrożenia dla zdrowia | toksyczność ostra, działanie żrące lub drażniące, działanie uczulające, rakotwórczość, mutagenność, działanie szkodliwe na rozrodczość, działanie toksyczne na narządy docelowe |
| Zagrożenia dla środowiska | stwarzające zagrożenie dla środowiska wodnego, niebezpieczne dla warstwy ozonowej |
Do oceny, czy produkt jest czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie w rozumieniu przepisów bhp, liczą się klasy zagrożeń fizycznych i dla zdrowia. Klasy rakotwórczości, mutagenności i działania szkodliwego na rozrodczość uruchamiają dodatkowo ostrzejszy reżim opisany na stronie Substancje CMR.
Elementy etykiety
Etykieta produktu sklasyfikowanego zawiera stały zestaw elementów. To one, a nie nazwa handlowa, mówią o zagrożeniu.
- Piktogramy określające rodzaj zagrożenia. Czarny symbol na białym tle w czerwonej rombowej ramce. Jest ich dziewięć, na przykład płomień, czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami, symbol działania żrącego czy zagrożenia dla zdrowia.
- Hasło ostrzegawcze. Dwa poziomy: Niebezpieczeństwo dla zagrożeń poważniejszych i Uwaga dla mniej poważnych.
- Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (H). Opisują, na czym polega zagrożenie.
- Zwroty wskazujące środki ostrożności (P). Mówią, jak postępować, żeby zagrożeniu zapobiec.
- Identyfikacja produktu i dane dostawcy oraz, gdy dotyczy, ilość nominalna.
Podstawa: tytuł III rozporządzenia CLP
Zwroty H i P
| Rodzaj | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| Zwroty H | wskazują rodzaj zagrożenia | działa drażniąco na skórę; może powodować podrażnienie dróg oddechowych |
| Zwroty P | wskazują środki ostrożności | stosować rękawice ochronne; zapewnić dobrą wentylację |
| Zwroty EUH | dodatkowe informacje o zagrożeniu wymagane w Unii | działa szkodliwie na organizmy wodne |
Pełne brzmienie wszystkich zwrotów przypisanych do produktu podaje sekcja 2 i sekcja 16 karty charakterystyki. Przykłady mają charakter poglądowy i nie zastępują treści z konkretnej etykiety.
Oznakowanie na stanowisku, w pojemnikach i na rurociągach
Obowiązek oznakowania nie kończy się na opakowaniu handlowym. Kodeks pracy zakazuje stosowania substancji nieoznakowanych w sposób widoczny, umożliwiający ich identyfikację, więc dotyczy to również przelanych roztworów i pojemników roboczych.
Przelewka bez oznakowania jest naruszeniem przepisu. Rozpuszczalnik przelany do nieopisanej butelki albo środek czyszczący w bezimiennym kanistrze to substancja nieoznakowana w sposób umożliwiający identyfikację. Pojemnik roboczy oznacza się co najmniej nazwą i informacją o zagrożeniu, spójnie z oznakowaniem CLP produktu źródłowego.
Podstawa: art. 221 § 1 Kodeksu pracy
Oznakowanie rurociągów i miejsc: co obowiązuje po uchyleniu dawnego rozporządzenia. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania miejsc, rurociągów oraz pojemników i zbiorników zawierających substancje niebezpieczne zostało uznane za uchylone wraz z utratą mocy jego podstawy prawnej. Nie zastąpiono go odrębnym rozporządzeniem. Obowiązek oznakowania wynika dziś z połączenia trzech źródeł: zakazu stosowania substancji nieoznakowanych z art. 221 Kodeksu pracy, systemu oznakowania CLP oraz znaków i barw bezpieczeństwa z ogólnych przepisów bhp i odpowiednich Polskich Norm. Nie ma więc pojedynczego rozporządzenia, które można zacytować, i tak trzeba to opisywać.
Podstawa: art. 221 § 1 Kodeksu pracy, rozporządzenie CLP oraz § 6 rozporządzenia o ogólnych przepisach bhp
Najczęstsze błędy
- Ocena groźności po nazwie. Produkt bez piktogramu może być czynnikiem stwarzającym zagrożenie z uwagi na wartość NDS albo sposób użycia. Rozstrzyga klasyfikacja i właściwości, nie etykieta marketingowa.
- Nieoznakowane przelewki. Najczęstsza uwaga przy kontroli chemii w małych zakładach.
- Powoływanie uchylonego rozporządzenia z 2012 r. jako podstawy oznakowania rurociągów. Aktu nie ma, obowiązek wynika z innych źródeł.
- Zdarte etykiety na opakowaniach zbiorczych. Oznakowanie ma pozostać czytelne przez cały czas stosowania i przechowywania.
Zasady oznakowania w pakiecie procedur
W pakiecie procedur są zasady oznakowania stanowisk i pojemników roboczych, a arkusz spisu wiąże klasyfikację CLP i zwroty H z każdą pozycją, więc oznakowanie przelewek robi się z jednego źródła.