Pomiary czynników chemicznych mają trzy właściwości, o których łatwo zapomnieć: pierwszy termin liczy się od rozpoczęcia działalności, częstotliwość wynika z tego, jak blisko wartości NDS wypadł ostatni wynik, a wyniki i rejestr przechowuje się różnie długo. Ta strona rozkłada to na daty, progi i dokumenty, wprost z rozporządzenia o badaniach i pomiarach.
Pierwszy pomiar: 30 dni
Pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Termin jest twardy i liczy się od startu, a nie od pierwszej kontroli.
Podstawa: § 3 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Częstotliwość dla czynników chemicznych
Dla czynnika chemicznego i pyłu, poza substancjami rakotwórczymi, mutagennymi i reprotoksycznymi, częstotliwość zależy od ostatniego wyniku odniesionego do wartości NDS.
| Ostatni wynik wobec NDS | Jak często | Podstawa |
|---|---|---|
| powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS | co najmniej raz na dwa lata | § 4 pkt 1 |
| powyżej 0,5 wartości NDS | co najmniej raz w roku | § 4 pkt 2 |
Osobna zasada dla czynnika z wartością pułapową. Dla czynnika chemicznego, dla którego ustalono najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe (NDSP), pracodawca wykonuje we własnym zakresie pomiary ciągłe za pomocą urządzeń lub procedur spełniających wymagania Polskiej Normy. To inny tryb niż pomiary okresowe.
Podstawa: § 5 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Ostrzejsze progi dla substancji CMR
Dla czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz substancji reprotoksycznej progi są zaostrzone.
| Ostatni wynik wobec NDS | Jak często | Podstawa |
|---|---|---|
| powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS | co najmniej raz na sześć miesięcy | § 6 ust. 1 pkt 1 |
| powyżej 0,5 wartości NDS | co najmniej raz na trzy miesiące | § 6 ust. 1 pkt 2 |
| narażenie na pył zawierający azbest | co najmniej raz na trzy miesiące; po dwóch pomiarach do 0,5 NDS można zmniejszyć do raz na sześć miesięcy | § 6 ust. 2 |
Pełne obowiązki wobec substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych, w tym rejestry prac i pracowników, opisuje strona Substancje CMR i osobny serwis, do którego stamtąd prowadzi odnośnik.
Kiedy można odstąpić od pomiarów
Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od ich wykonywania. Odstęp między tymi badaniami musi wynosić co najmniej dwa lata dla czynników chemicznych, a dla substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych co najmniej sześć miesięcy.
Podstawa: § 7 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Kto może wykonywać badania
- Zasada. Badania i pomiary wykonują laboratoria, które uzyskały akredytację w tym zakresie.
- Gdy brak laboratorium akredytowanego do danego czynnika, badania mogą wykonać laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych lub badawczych z wdrożonym systemem zapewnienia jakości, laboratoria inspekcji sanitarnej albo laboratoria z certyfikatem, dysponujące aparaturą pod udokumentowanym nadzorem metrologicznym.
- Metody. Badania wykonuje się zgodnie z metodami z Polskich Norm, a przy ich braku metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez takie laboratoria.
Podstawa: § 15 i § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Pomiar własnym miernikiem nie jest badaniem w rozumieniu rozporządzenia. Odczyt detektorem służby bhp bywa pożytecznym pomiarem orientacyjnym, ale nie wypełnia obowiązku z art. 227 Kodeksu pracy i nie może być podstawą wpisu do rejestru czynników szkodliwych ani do karty badań i pomiarów.
Podstawa: § 15 i § 18 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych oraz art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy
Rejestr, karta i okresy przechowywania
Po badaniu zostają trzy rzeczy: sprawozdanie laboratorium, wpis do rejestru i wpis do karty. Wzory rejestru i karty są załącznikami do rozporządzenia, więc nie tworzy się ich samodzielnie.
| Cecha | Rejestr czynników szkodliwych | Karta badań i pomiarów |
|---|---|---|
| Wzór | załącznik nr 1 do rozporządzenia | załącznik nr 2 do rozporządzenia |
| Co zawiera | czynniki szkodliwe na stanowisku, prowadzony na bieżąco | wyniki badań i pomiarów, wpisywane na bieżąco |
| Okres przechowywania | 40 lat od daty ostatniego wpisu; same wyniki badań i pomiarów przechowuje się 3 lata od daty ich wykonania | |
| Przy likwidacji zakładu | niezwłoczne przekazanie właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, a w jednostkach podległych wojskowej inspekcji sanitarnej właściwemu komendantowi wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej | |
| Udostępnianie | niezwłocznie pracownikowi, byłemu pracownikowi, ich przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi, na pisemne żądanie; można wystąpić o wyciągi, odpisy lub kopie | |
Podstawa: § 17, § 18 i § 19 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Informowanie jest obowiązkiem odrębnym od udostępniania na żądanie. Pracodawca niezwłocznie informuje pracowników narażonych o aktualnych wynikach badań i pomiarów, udostępnia im te wyniki i wyjaśnia ich znaczenie. To czynność z urzędu po otrzymaniu sprawozdania, a nie reakcja na wniosek.
Podstawa: § 17 ust. 2 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Przekroczenie wartości NDS
Gdy pomiary wykażą przekroczenie wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń, pracodawca niezwłocznie podejmuje działania zmierzające do zlikwidowania przekroczeń, zgodnie z ogólnymi przepisami bhp i z rozporządzeniem o czynnikach chemicznych. Wynik powyżej NDS jest sygnałem do działania, a nie tylko liczbą do rejestru.
Podstawa: § 9 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Harmonogram badań i wzory rejestru
Arkusz harmonogramu po podaniu wyniku wobec NDS pokazuje wymaganą częstotliwość i termin następnego pomiaru. W pakiecie rejestrów są wzory rejestru czynników i karty badań, gotowe do prowadzenia.