Termometr powieszony na słupie w hali jest potrzebny, żeby stosować progi z nowego paragrafu. Nie jest natomiast badaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia i nie zwalnia z odrębnego obowiązku, który przy mikroklimacie gorącym i zimnym istnieje od lat. Ta strona rozdziela oba obowiązki i pokazuje, co po każdym z nich zostaje.
Dwa różne obowiązki
| Cecha | Odczyt temperatury na potrzeby § 30a | Badania i pomiary wskaźników mikroklimatu |
|---|---|---|
| Co się mierzy | temperaturę powietrza w stopniach Celsjusza | wskaźnik WBGT dla środowiska gorącego, wskaźniki IREQ i tWC dla zimnego |
| Po co | żeby rozstrzygnąć, czy powstał obowiązek działania albo zakaz pracy | żeby porównać narażenie z wartościami dopuszczalnymi i zasilić ocenę ryzyka |
| Kto wykonuje | pracodawca albo wyznaczona osoba | laboratorium spełniające wymagania rozporządzenia |
| Jak często | przepis nie ustala; praktycznie w dniach zbliżania się do progu | raz w roku, a po dwóch badaniach bez przekroczeń raz na dwa lata |
| Co zostaje | dziennik odczytów, protokół wstrzymania pracy | sprawozdanie laboratorium, wpis do rejestru czynników i do karty badań |
| Ile się przechowuje | przepis nie ustala; do celów dowodowych warto przez okres przedawnienia roszczeń | wyniki 3 lata, rejestr i karty 40 lat od daty ostatniego wpisu |
| Podstawa | § 30a rozporządzenia o ogólnych przepisach bhp | art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych |
Ani jeden nie zastępuje drugiego. Sprawozdanie z badań mikroklimatu sprzed pół roku nie dowodzi, że w konkretny lipcowy dzień temperatura nie przekroczyła 35 stopni. Odwrotnie, dziennik odczytów nie wypełnia obowiązku badań i pomiarów, bo nie zawiera wskaźników, do których odnoszą się wartości dopuszczalne. Zakład narażony na obciążenie termiczne potrzebuje obu dokumentów.
Kiedy wykonuje się badania mikroklimatu
-
Rozpoznanie i wskazanie czynników
Pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe, dla których wykonuje się badania, po rozpoznaniu źródeł emisji i warunków pracy, uwzględniając w szczególności rodzaj czynników i ich właściwości, procesy technologiczne i ich parametry, wyposażenie techniczne, środki ochrony zbiorowej, organizację i sposób wykonywania pracy oraz rzeczywisty czas narażenia z uwzględnieniem systemu i rozkładu czasu pracy.
Podstawa: § 2 ust. 1 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
-
Konsultacja z pracownikami
Rozpoznanie i typowanie czynników oraz wykonywanie badań, pomiarów i pobieranie próbek na stanowisku pracy pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy. To odrębna konsultacja od tej, której wymaga § 30a.
Podstawa: § 2 ust. 2 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
-
Pierwsze badanie w ciągu 30 dni
Pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.
Podstawa: § 3 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
-
Badania okresowe
W przypadku występowania mikroklimatu zimnego albo gorącego badania i pomiary wskaźników mikroklimatu wykonuje się raz w roku. Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań wartości wskaźników nie przekraczały wartości dopuszczalnych dla 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy, pracodawca może wykonywać je raz na dwa lata.
Podstawa: § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
-
Badania po zmianie warunków
Badania i pomiary wykonuje się każdorazowo, jeżeli nastąpiły zmiany w wyposażeniu technicznym, w procesie technologicznym lub w warunkach wykonywania pracy, które mogły mieć wpływ na zmianę poziomu emisji albo poziomu narażenia, albo wystąpiły okoliczności uzasadniające ich ponowne wykonanie. Wdrożenie rozwiązań technicznych obniżających temperaturę jest właśnie taką zmianą.
Podstawa: § 14 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Częstotliwość i wyjątek, którego tu nie ma
Przy większości czynników szkodliwych rozporządzenie przewiduje możliwość odstąpienia od badań, gdy wyniki dwóch kolejnych pomiarów były odpowiednio niskie. Przy mikroklimacie takiej możliwości nie ma.
| Czynnik | Najrzadsza częstotliwość | Czy można odstąpić |
|---|---|---|
| Czynniki chemiczne i pyły | raz na dwa lata | tak, gdy dwa badania w odstępie dwóch lat nie przekroczyły 0,1 wartości NDS |
| Hałas i drgania mechaniczne | raz na dwa lata | tak, gdy dwa badania nie przekroczyły 0,2 wartości NDN |
| Promieniowanie optyczne | raz na dwa lata | tak, gdy poziom ekspozycji nie przekraczał 0,4 wartości MDE |
| Pola i promieniowanie elektromagnetyczne | raz na dwa lata | tak, gdy nie stwierdzono stref ochronnych |
| Mikroklimat gorący albo zimny | raz na dwa lata | nie, przepis takiej możliwości nie przewiduje |
Zestawienie własne serwisu na podstawie § 4, § 7, § 8, § 10, § 11, § 12 i § 13 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Brak przepisu o odstąpieniu przy mikroklimacie sprawdzono w tekście jednolitym z Dz. U. z 2025 r. poz. 949, w którym nie ma nowelizacji ogłoszonych po jego ogłoszeniu.
Kto może wykonywać badania
- Zasada. Badania i pomiary wykonują laboratoria, które uzyskały akredytację w tym zakresie.
- Gdy brak laboratorium akredytowanego do badania danego czynnika, badania mogą wykonać laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutów badawczych prowadzących takie badania i mających wdrożony system zapewnienia jakości, laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Wojskowej Inspekcji Sanitarnej z wdrożonym systemem zapewnienia jakości, albo laboratoria z certyfikatem w tym zakresie, dysponujące aparaturą podlegającą udokumentowanemu nadzorowi metrologicznemu z okresowym wzorcowaniem lub sprawdzaniem i konserwacją.
- Metody. Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w razie ich braku metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria akredytowane albo naukowe.
Podstawa: § 15 i § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Pomiar wykonany przez pracownika służby bhp własnym miernikiem nie jest badaniem w rozumieniu tego rozporządzenia. Może być pożytecznym pomiarem orientacyjnym i wystarcza do stosowania progów z § 30a, ale nie wypełnia obowiązku z art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy i nie może być podstawą wpisu do rejestru czynników szkodliwych ani do karty badań i pomiarów.
Podstawa: § 15 i § 18 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych oraz art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy
Rejestr i karta badań
Po badaniu zostają trzy rzeczy: sprawozdanie laboratorium, wpis do rejestru i wpis do karty. Wzory rejestru i karty są załącznikami do rozporządzenia, więc nie tworzy się ich samodzielnie.
| Cecha | Rejestr czynników szkodliwych | Karta badań i pomiarów |
|---|---|---|
| Wzór | załącznik nr 1 do rozporządzenia | załącznik nr 2 do rozporządzenia |
| Co zawiera | czynniki szkodliwe występujące na stanowisku pracy, prowadzony na bieżąco | wyniki badań i pomiarów czynnika, wpisywane na bieżąco |
| Okres przechowywania | 40 lat, licząc od daty ostatniego wpisu; same wyniki badań i pomiarów przechowuje się 3 lata od daty ich wykonania | |
| Przy likwidacji zakładu | niezwłoczne przekazanie właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, a w jednostkach podległych wojskowej inspekcji sanitarnej właściwemu komendantowi wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej | |
| Udostępnianie | niezwłocznie pracownikowi, byłemu pracownikowi, ich przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi, na pisemne żądanie; można też wystąpić o wyciągi, odpisy lub kopie | |
Podstawa: § 17, § 18 i § 19 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Informowanie pracowników jest obowiązkiem odrębnym od udostępniania na żądanie. Pracodawca niezwłocznie informuje pracowników narażonych o aktualnych wynikach badań i pomiarów, udostępnia im te wyniki i wyjaśnia ich znaczenie. Nie jest to reakcja na wniosek, tylko czynność podejmowana z urzędu po otrzymaniu sprawozdania.
Podstawa: § 17 ust. 2 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Dziennik odczytów temperatury
Przepis go nie wymaga. Wymaga natomiast skutku, którego bez niego nie da się wykazać: że praca została wstrzymana wtedy, kiedy trzeba, albo że próg nie został przekroczony. Poniżej minimalna zawartość, która ten skutek dokumentuje.
| Pole | Po co |
|---|---|
| Data i godzina odczytu | żeby dało się zestawić odczyt z danymi meteorologicznymi i z godzinami pracy |
| Punkt pomiarowy | oznaczenie zgodne z wykazem punktów z procedury; odczyt bez miejsca niczego nie dowodzi |
| Wartość i jednostka | stopnie Celsjusza; przy przyrządzie z rejestracją także numer przyrządu |
| Temperatura zewnętrzna | żeby dało się rozdzielić udział warunków atmosferycznych i procesów technologicznych |
| Rozstrzygnięcie progu | który próg obowiązuje na tym stanowisku i czy został przekroczony |
| Podjęte działanie | uruchomienie rozwiązania organizacyjnego, wydanie napojów, wstrzymanie pracy |
| Osoba dokonująca odczytu | imię, nazwisko i podpis albo identyfikator w systemie |
Układ własny serwisu. Rozporządzenie nie ustanawia dziennika odczytów ani jego wzoru. Gotowy arkusz jest w materiałach do pobrania.
Błędy pomiarowe, które unieważniają wniosek
- Punkt pomiarowy w najchłodniejszym miejscu. Odczyt przy drzwiach albo w cieniu maszyny nie opisuje warunków na stanowisku. Punkt ma być reprezentatywny dla miejsca, w którym pracownik przebywa.
- Termometr w strumieniu powietrza z wentylacji. Zaniża odczyt i jednocześnie sugeruje, że wentylacja działa lepiej, niż działa.
- Termometr w nasłonecznieniu. Zawyża odczyt o kilka stopni. Do stosowania § 30a mierzy się temperaturę powietrza, a nie temperaturę obudowy przyrządu na słońcu.
- Pomiar tylko rano. Największe obciążenie cieplne w pomieszczeniu następuje zwykle po południu, a w budynku o dużej masie termicznej z opóźnieniem względem szczytu na zewnątrz.
- Mylenie wskaźnika WBGT z temperaturą powietrza. Wskaźnik uwzględnia wilgotność i promieniowanie cieplne, więc jest inną wielkością. Podstawienie jednej wartości w miejsce drugiej zmienia wynik oceny w obie strony.
- Brak wzorcowania przyrządu. Przy badaniach i pomiarach nadzór metrologiczny jest wymaganiem wobec laboratorium. Przy odczytach własnych nie ma takiego przepisu, ale przyrząd bez dokumentu wzorcowania łatwo podważyć.
- Zapis wyłącznie wartości przekroczonych. Dziennik, w którym są tylko dni z przekroczeniem, nie dowodzi, że w pozostałe dni mierzono.
- Sprawozdanie starsze niż zmiana warunków. Po przebudowie, wymianie urządzenia albo wdrożeniu rozwiązania technicznego badania wykonuje się każdorazowo, niezależnie od terminu okresowego.
Dziennik odczytów i karta pomiarów
Arkusz dziennika odczytów temperatury oznacza przekroczenia automatycznie i podsumowuje miesiąc. W pakiecie rejestrów jest karta pomiarów mikroklimatu, wykaz punktów pomiarowych i wzór rejestru czynników szkodliwych i uciążliwych do prowadzenia obok rejestru urzędowego.