Dwa zdarzenia uruchamiają w tym rozporządzeniu osobne ciągi obowiązków: awaria albo wypadek z możliwym uwolnieniem czynnika oraz rozpoznanie u pracownika choroby, która może być skutkiem narażenia. Oba są opisane odrębnie, oba wymagają działania niezwłocznego i oba kończą się ponowną oceną ryzyka.
Plan postępowania na wypadek awarii
Sporządzenie planu postępowania na wypadek awarii z udziałem czynnika zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 jest jednym z piętnastu obowiązków z paragrafu 7. Przy czynnikach grupy 2 przepis planu nie wymaga, choć procedura postępowania przy awarii i tak musi być w instrukcji stanowiskowej.
Plan a instrukcja to dwa różne dokumenty. Plan postępowania na wypadek awarii dotyczy organizacji: kto ogłasza sytuację awaryjną, kto ją likwiduje, jakie środki są dostępne, kogo się zawiadamia. Instrukcja postępowania jest dokumentem dla pracownika i obejmuje procedurę postępowania w razie awarii lub wypadku oraz w razie narażenia na czynnik grupy 3 lub 4. Plan bez instrukcji nie dochodzi do stanowiska, instrukcja bez planu nie organizuje reakcji zakładu.
Podstawa: § 7 pkt 8 oraz § 11 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Awaria: co robi pracodawca
Paragraf 11 wymienia trzy obowiązki dotyczące zdarzenia, wykonywane równolegle, a nie po kolei.
-
Niezwłocznie poinformować narażonych
Wszystkich pracowników narażonych w wyniku awarii lub wypadku albo ich przedstawiciela, o samym zdarzeniu, jeżeli mogło ono spowodować uwolnienie się czynnika, a także o jego przyczynach oraz o podjętych i proponowanych środkach mających na celu opanowanie sytuacji.
Podstawa: § 11 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Podjąć natychmiastowe działania
Działania mające na celu likwidację przyczyn i skutków zaistniałej awarii lub wypadku. Przepis wymienia oba człony: usunięcie skażenia bez usunięcia przyczyny nie wypełnia obowiązku.
Podstawa: § 11 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Zgłosić zdarzenie
Zgłoszenie awarii lub wypadku związanego z uwolnieniem się czynnika, w zależności od jego rodzaju, do właściwych jednostek służby medycyny pracy oraz do właściwego inspektora sanitarnego. Osobno, na podstawie paragrafu 8, zgłasza się awarię jako informację o użyciu czynnika.
Podstawa: § 11 ust. 1 pkt 9 oraz § 8 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Przesłanką jest możliwość uwolnienia, a nie jego potwierdzenie. Przepis mówi o awarii lub wypadku, które mogły spowodować uwolnienie się czynnika. Nie trzeba więc dowodzić, że doszło do skażenia, ani czekać na wynik badań. Brak zachorowań nie znosi obowiązku zgłoszenia.
Trzy kierunki zgłoszeń
| Adresat | Zakres | Podstawa |
|---|---|---|
| Pracownicy narażeni lub ich przedstawiciel | zdarzenie, przyczyny, podjęte i proponowane środki | § 11 ust. 1 pkt 7 |
| Właściwe jednostki służby medycyny pracy | zgłoszenie awarii lub wypadku, w zależności od rodzaju czynnika | § 11 ust. 1 pkt 9 |
| Właściwy inspektor sanitarny | zgłoszenie awarii oraz informacja z paragrafu 8, niezwłocznie | § 11 ust. 1 pkt 9 oraz § 8 ust. 1 pkt 4 |
Do tego, gdy zdarzenie jest zarazem wypadkiem przy pracy, dochodzą obowiązki z Kodeksu pracy: zawiadomienie okręgowego inspektora pracy i prokuratora o wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym, ustalenie okoliczności i przyczyn w przewidzianym trybie oraz wpis do rejestru wypadków przy pracy.
Podstawa: art. 234 Kodeksu pracy
Wpisu do rejestru pracowników nie zastępuje protokół powypadkowy. Awarie i wypadki związane z narażeniem na działanie czynnika są odrębną pozycją rejestru pracowników. Zdarzenie ma więc trafić w dwa miejsca: do dokumentacji powypadkowej i do rejestru. Brak tego drugiego wpisu jest jednym z najczęściej stwierdzanych braków w rejestrach.
Podstawa: § 7 pkt 14 lit. c rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Rozpoznanie choroby u pracownika
W przypadku rozpoznania u pracownika choroby, która może być skutkiem narażenia na działanie czynnika, pracodawca ma cztery obowiązki. Przepis nie wymaga stwierdzenia choroby zawodowej ani prawomocnej decyzji: wystarczy rozpoznanie choroby mogącej być skutkiem narażenia.
-
Poinformować inspektora sanitarnego
Zawiadomienie właściwego inspektora sanitarnego o zaistniałym przypadku zachorowania. To zgłoszenie odrębne od zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej i od informacji o użyciu czynnika.
Podstawa: § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Zapewnić badania pozostałym narażonym
Pozostałym pracownikom narażonym w takim stopniu jak chory pracownik pracodawca zapewnia możliwość przeprowadzenia badań lekarskich. Kryterium jest porównywalny stopień narażenia, a nie to samo stanowisko ani ta sama komórka organizacyjna.
Podstawa: § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Przeprowadzić ponowną ocenę ryzyka
Ponowna ocena ryzyka na stanowisku pracy, niezależnie od tego, kiedy przeprowadzono poprzednią. Zachorowanie jest tu przesłanką samodzielną.
Podstawa: § 15 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Wyeliminować powstałe zagrożenie
Eliminacja zagrożenia, a nie jego ograniczenie. Przepis używa tu mocniejszego słowa niż w pozostałych miejscach rozporządzenia.
Podstawa: § 15 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Zgon pracownika
Te same cztery obowiązki stosuje się, gdy nastąpił zgon pracownika wywołany działaniem szkodliwego czynnika biologicznego w miejscu pracy. Przepis wskazuje to wprost, w odrębnym ustępie, żeby nie było wątpliwości, że brak żyjącego chorego nie znosi obowiązków wobec pozostałych narażonych.
Podstawa: § 15 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Postępowanie poekspozycyjne
Rozporządzenie o czynnikach biologicznych nie używa pojęcia „postępowanie poekspozycyjne”. Wprowadza je dopiero rozporządzenie o ostrych narzędziach, obowiązujące w podmiotach wykonujących działalność leczniczą, i tam procedura jest wymagana wprost.
| Element | Opis |
|---|---|
| Oszacowanie ryzyka zakażenia | ocena rodzaju ekspozycji, materiału i statusu źródła |
| Niezwłoczne działania profilaktyczne | badanie lekarskie, niezbędne badania laboratoryjne |
| Szczepienie poekspozycyjne i uodpornienie bierne | w razie potrzeby, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną |
| Profilaktyczne leczenie poekspozycyjne | w razie potrzeby |
| Badania kontrolne w regularnych odstępach | badania lekarskie i niezbędne badania dodatkowe po narażeniu |
Podstawa: § 9 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 czerwca 2013 r. o ostrych narzędziach
Poza podmiotami leczniczymi procedury poekspozycyjnej nie nakazuje żaden przepis wprost, ale wynika ona z innych obowiązków. Instrukcja postępowania musi obejmować procedurę na wypadek narażenia na czynnik grupy 3 lub 4, szkolenie musi objąć działania podejmowane w razie awarii lub wypadku, a paragraf 11 nakazuje zapewnić środki do odkażania skóry lub błon śluzowych, jeżeli to konieczne. Zakład spoza ochrony zdrowia, w którym możliwa jest ekspozycja na materiał zakaźny, powinien więc mieć taką procedurę, powołując się na te przepisy, a nie na rozporządzenie o ostrych narzędziach.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 5, § 11 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Awaria a wypadek przy pracy
Rozporządzenie posługuje się parą pojęć „awaria lub wypadek”, nie definiując żadnego z nich. Wypadek przy pracy ma własną definicję ustawową i własny tryb ustalania okoliczności i przyczyn. Te dwa porządki nie pokrywają się w pełni.
| Sytuacja | Obowiązki z rozporządzenia | Obowiązki powypadkowe |
|---|---|---|
| Uwolnienie czynnika bez urazu i bez ekspozycji osoby | tak: informacja dla narażonych, likwidacja przyczyn i skutków, zgłoszenia, wpis do rejestru | nie, brak urazu i zdarzenia nagłego wobec konkretnej osoby |
| Zranienie albo ekspozycja pracownika na materiał zakaźny | tak, w pełnym zakresie; w podmiocie leczniczym dodatkowo wykaz zranień i procedura poekspozycyjna | zależnie od kwalifikacji zdarzenia; przy urazie zwykle tak |
| Zachorowanie stwierdzone po czasie | tak: cztery obowiązki z paragrafu 15 | tryb chorób zawodowych, a nie powypadkowy |
Kwalifikacja zdarzenia jako wypadku przy pracy następuje na zasadach ustawy wypadkowej i nie jest przedmiotem tego rozporządzenia. Obowiązki z rozporządzenia biegną niezależnie od tej kwalifikacji.
Powrót do strony głównej