Przejdź do treści

Szkodliwe czynniki biologiczne dla zdrowia w środowisku pracy

Co pracodawca musi zrobić, kiedy w pracy występują bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty. Obowiązki z podziałem na grupy zagrożenia, terminy zgłoszeń, wzory dokumentów i wyszukiwarka pełnego wykazu z załącznika nr 1.

Bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty są w polskim prawie pracy uregulowane osobno, tak samo jak chemia. Pracodawca ocenia ryzyko, próbuje zastąpić czynnik mniej groźnym, przy grupach 3 i 4 prowadzi dwa rejestry, zgłasza pierwsze użycie inspektorowi sanitarnemu z wyprzedzeniem, oznakowuje strefę i przechowuje dokumentację przez dziesiątki lat po tym, jak pracownik odejdzie. Ten serwis prowadzi przez te obowiązki po kolei, daje wzory dokumentów, które po nich zostają, i pełny wykaz czynników z wyszukiwarką.

Stan prawny na 23 sierpnia 2026 r. Rozporządzenie o szkodliwych czynnikach biologicznych ma tekst jednolity ogłoszony (Dz. U. z 2026 r. poz. 103) i na dzień sprawdzenia nie ma ani jednej nowelizacji ogłoszonej po tym tekście. To rzadka sytuacja: w dwóch poprzednich serwisach z tej serii było odwrotnie. Zmieniło się natomiast otoczenie: wykaz chorób zawodowych, wykaz prac wzbronionych młodocianym i wysokość grzywny z Kodeksu pracy. Wszystkie akty sprawdzone tego dnia w rejestrze Sejmu.

Cztery grupy zagrożenia

Cała konstrukcja przepisu stoi na jednej rzeczy: do której z czterech grup zagrożenia zakwalifikowany jest czynnik. Grupa nie jest oceną powagi zachorowania w oderwaniu od pracy. Łączy trzy cechy naraz: czy czynnik wywołuje chorobę, jak łatwo rozprzestrzenia się w populacji ludzkiej i czy istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Grupa 1

Czynniki, przez które wywołanie chorób u ludzi jest mało prawdopodobne. Przy narażeniu wyłącznie na taki czynnik pracodawca stosuje zwykłe przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, bez środków z tego rozporządzenia.

Podstawa: część I załącznika nr 1 oraz § 4 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Grupa 2

Czynniki, które mogą wywoływać choroby u ludzi i być niebezpieczne dla pracowników, ale ich rozprzestrzenienie w populacji jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Podstawa: część I załącznika nr 1 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Grupa 3

Czynniki, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a ich rozprzestrzenienie w populacji jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Podstawa: część I załącznika nr 1 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Grupa 4

Czynniki, które wywołują u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a ich rozprzestrzenienie w populacji jest bardzo prawdopodobne. Skutecznych metod profilaktyki lub leczenia zazwyczaj nie ma.

Podstawa: część I załącznika nr 1 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Wykaz w załączniku nr 1 wymienia z nazwy 518 pozycji: 367 pozycji w grupie 2, 138 pozycji w grupie 3 i 13 pozycji w grupie 4. Wszystkie czynniki grupy 4 są wirusami. Do tego dochodzą oznaczenia dodatkowe, które zmieniają obowiązki niezależnie od grupy.

Brak czynnika w wykazie nie znaczy, że należy do grupy 1. Uwagi wprowadzające do załącznika mówią to wprost: czynniki niezaklasyfikowane do grup 2 do 4 nie są domyślnie klasyfikowane do grupy 1. Przy mikroorganizmach o nieustalonej przynależności gatunkowej, co do których istnieje podejrzenie chorobotwórczości, pracodawca stosuje środki przewidziane dla najwyższej grupy zagrożenia. To odwrotność domniemania, którym posługuje się większość opracowań w sieci.

Podstawa: uwaga wprowadzająca nr 2 do załącznika nr 1 oraz § 4 ust. 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Sprawdź czynnik w wykazie

Wykaz z załącznika nr 1 jest w tym serwisie przepisany w całości i wyposażony w wyszukiwarkę. Można w niej szukać po nazwie oraz zawężać listę do grupy zagrożenia, rodzaju czynnika i oznaczeń dodatkowych. Wykaz działa też przy wyłączonych skryptach, tylko bez filtrowania.

Otwórz wyszukiwarkę czynników biologicznych

518 pozycji, dane przepisane z tekstu jednolitego Dz. U. z 2026 r. poz. 103 i sprawdzone liczbowo wobec tekstu aktu.

Dziesięć kroków, w tej kolejności

Kolejność nie jest kwestią wygody. Przepis buduje ciąg: najpierw ocena ryzyka, potem próba uniknięcia czynnika, dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej. Inspektor pyta o ten porządek, a nie o same środki.

  1. Ustal, czy praca w ogóle jest objęta przepisem

    Załącznik nr 2 wymienia osiem pozycji prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych. Siedem wskazuje branże z nazwy: produkcja żywności, rolnictwo, kontakt ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, jednostki ochrony zdrowia, laboratoria, gospodarka odpadami i oczyszczanie ścieków. Ósma obejmuje każdą inną pracę, jeżeli wynik oceny ryzyka wskazuje, że czynniki biologiczne mogą być obecne w środowisku pracy. Przy pracach w kanalizacji i w oczyszczalniach ścieków obowiązują dodatkowo dwa odrębne rozporządzenia z 1993 r., które rozporządzenia o czynnikach biologicznych nie zastępują.

    Podstawa: § 3 oraz załącznik nr 2 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  2. Oceń ryzyko, zanim wybierzesz środki

    Przepis stawia ocenę ryzyka przed wyborem środka zapobiegawczego, a nie po nim. Ocena musi uwzględniać klasyfikację i wykaz czynników, rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia, informacje o działaniu alergizującym i toksycznym oraz o chorobach, a także wskazówki inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy i służby medycyny pracy.

    Podstawa: § 5 ust. 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  3. Spróbuj uniknąć czynnika, i zapisz wynik próby

    Jeżeli rodzaj prowadzonej działalności na to pozwala, pracodawca unika stosowania szkodliwego czynnika biologicznego, zastępując go czynnikiem, który zgodnie z warunkami używania nie jest niebezpieczny albo jest mniej niebezpieczny. Zastosowanie środków zapobiegawczych z tego obowiązku nie zwalnia. Samo udokumentowanie wniosku o niemożliwości zastąpienia nie jest osobnym wymogiem tego przepisu, tylko dobrą praktyką dowodową: pozwala wykazać, że zastąpienie rozważono.

    Podstawa: § 7 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  4. Ogranicz liczbę narażonych i zaprojektuj proces

    Dwa obowiązki, które w praktyce znikają najczęściej: ograniczenie liczby pracowników narażonych lub potencjalnie narażonych oraz projektowanie procesu pracy tak, żeby uniknąć uwalniania się czynnika albo je zminimalizować. Oba są odrębnymi pozycjami przepisu, a nie ogólnym wstępem do niego.

    Podstawa: § 7 pkt 3 i 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  5. Zastosuj środki ochrony zbiorowej, potem indywidualnej

    Środki ochrony indywidualnej wchodzą dopiero wtedy, gdy narażenia nie da się uniknąć w inny sposób. Odwrotna kolejność, czyli rozdanie rękawic i masek zamiast zmiany organizacji pracy, jest najczęstszym zarzutem przy kontroli. Osobno przepis wymaga zapewnienia środków hermetyczności zapobiegających przypadkowemu przeniesieniu lub uwolnieniu czynnika.

    Podstawa: § 7 pkt 5 i 6 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  6. Oznakuj strefę i zapewnij higienę

    Znak ostrzegający przed zagrożeniem biologicznym ma wzór określony w załączniku nr 3: czarny piktogram na żółto-pomarańczowym tle, w formie trójkąta. Do tego dochodzą wydzielone pomieszczenia do spożywania posiłków i napojów, urządzenia higieniczno-sanitarne, środki higieny osobistej oraz, jeżeli to konieczne, środki do odkażania skóry lub błon śluzowych.

    Podstawa: § 7 pkt 7 oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  7. Załóż rejestry, jeżeli czynnik należy do grupy 3 albo 4

    Rejestr prac i rejestr pracowników są obowiązkowe przy czynnikach zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4, a nie przy grupie 2. Kodeks pracy formułuje obowiązek rejestrowy ogólnie, a zawężenie do dwóch najwyższych grup wynika dopiero z rozporządzenia. To rozróżnienie bywa mylone najczęściej ze wszystkich w tym przepisie.

    Podstawa: art. 2221 § 2 Kodeksu pracy, § 7 pkt 2 i 14 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  8. Zgłoś użycie inspektorowi sanitarnemu

    Informację o użyciu czynnika w celach naukowo-badawczych, diagnostycznych lub przemysłowych przekazuje się właściwemu inspektorowi sanitarnemu co najmniej 30 dni przed pierwszym użyciem czynnika z grup 2 do 4. Ten obowiązek obejmuje więc także grupę 2, w odróżnieniu od rejestrów. Zgłasza się również istotne zmiany, zakończenie działalności i każdą awarię.

    Podstawa: § 8 ust. 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  9. Przeszkol, wydaj instrukcje i przygotuj plan awaryjny

    Szkolenie obejmuje pięć zagadnień wymienionych w przepisie i prowadzi się je w trybie przewidzianym dla szkoleń bhp. Do tego pracownik dostaje aktualne pisemne instrukcje postępowania z czynnikiem, a przy czynnikach grup 3 i 4 pracodawca sporządza plan postępowania na wypadek awarii.

    Podstawa: § 7 pkt 8 i 12, § 9 oraz § 11 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

  10. Zapewnij nadzór nad zdrowiem

    Badania profilaktyczne z opisem narażenia biologicznego w skierowaniu, szczepienia zalecane dla wskazanych czynności zawodowych oraz poinformowanie pracownika o badaniach lekarskich, z których może skorzystać po ustaniu narażenia. Ten ostatni obowiązek jest obowiązkiem informacyjnym pracodawcy, niezależnym od tego, kto badania sfinansuje.

    Podstawa: § 7 pkt 13 rozporządzenia o czynnikach biologicznych, art. 229 Kodeksu pracy

Cała lista z paragrafu 7 ma piętnaście obowiązków. Powyżej są pogrupowane w dziesięć kroków, żeby dały się wykonać po kolei. Pełne wyliczenie, punkt po punkcie, wraz z dokumentem, który po każdym zostaje, jest na stronie Obowiązki pracodawcy.

Co uruchamia która grupa

Najkrótsza odpowiedź na pytanie, które obowiązki zależą od grupy zagrożenia, a które nie.

Obowiązki według grupy zagrożenia czynnika
Obowiązek Grupa 1 Grupa 2 Grupa 3 Grupa 4
Ocena ryzyka zawodowego tak, na zasadach ogólnych tak tak tak
Środki zapobiegawcze z rozporządzenia nie, stosuje się przepisy bhp tak tak tak
Zgłoszenie do inspektora sanitarnego* nie tak tak tak, laboratoria diagnostyczne w węższym zakresie
Rejestr prac i rejestr pracowników nie nie tak tak
Plan postępowania na wypadek awarii nie nie tak tak
Procedura postępowania w instrukcji stanowiskowej nie nie tak tak
Praca wyłącznie przez właściwie zabezpieczonych nie nie tak tak
Minimalny stopień hermetyczności w laboratorium zasady bhp 2. 3. 4.

* Zgłoszenie dotyczy użycia w celach naukowo-badawczych, diagnostycznych lub przemysłowych (§ 8 ust. 1), a nie każdego narażenia.

Kalendarz obowiązków

Przy czynnikach biologicznych nie ma jednego terminu rocznego, jak informacja o substancjach CMR do 15 stycznia. Terminy są związane ze zdarzeniami, i właśnie dlatego łatwiej je przegapić.

Co zmieniło się ostatnio

Samo rozporządzenie o czynnikach biologicznych jest stabilne: ostatnia zmiana merytoryczna weszła w życie i to ona dała dzisiejsze brzmienie załącznika nr 1 wraz z wpisaniem koronawirusa SARS-CoV-2 do grupy 3. Zmieniło się natomiast wszystko dookoła, i to w okresie ostatnich trzech lat.

Zmiany w otoczeniu prawnym przepisów o czynnikach biologicznych
Co się zmieniło Od kiedy Gdzie
Nowy wykaz prac wzbronionych młodocianym, z rozbudowaną częścią o czynnikach biologicznych opartą na grupach zagrożenia i oznaczeniach A, T oraz D rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r., Dz. U. poz. 1240; zastąpiło rozporządzenie z 2004 r., które wiele opracowań nadal cytuje
Eozynofilowe zapalenie oskrzeli dopisane do wykazu chorób zawodowych, zmienione brzmienie pozycji o przewlekłym obturacyjnym zapaleniu oskrzeli rozporządzenie Rady Ministrów z 12 listopada 2025 r., Dz. U. poz. 1582; tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1836 tego nie zawiera
Ogłoszenie tekstu jednolitego rozporządzenia o szkodliwych czynnikach biologicznych obwieszczenie Ministra Zdrowia z 12 stycznia 2026 r., Dz. U. poz. 103; to ogłoszenie tekstu, a nie zmiana prawa
Orzeczenia lekarskie z badań profilaktycznych mogą być wydawane w postaci elektronicznej, wprowadzono zalecenia indywidualne dla pracownika rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2026 r., Dz. U. poz. 456; tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 607 tego nie zawiera
Grzywna za nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy podniesiona do od 2000 zł do 60 000 zł art. 283 § 1 Kodeksu pracy w brzmieniu nadanym ustawą z Dz. U. z 2026 r. poz. 473; tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 277 podaje jeszcze poprzednią kwotę

Co jest w tym serwisie

Każda strona odpowiada na jedno pytanie i podaje podstawę prawną przy każdym twierdzeniu.

Czym są czynniki biologiczne

Definicja z rozporządzenia, cztery kategorie czynników, cztery grupy zagrożenia, oznaczenia dodatkowe i pięć uwag wprowadzających, które rozstrzygają więcej niż sama tabela.

Wyszukiwarka czynników

Pełny wykaz z załącznika nr 1, przepisany co do znaku, z wyszukiwaniem po nazwie i filtrami grup, rodzajów i oznaczeń.

Wykaz prac narażających

Osiem pozycji z załącznika nr 2, z omówieniem pozycji ósmej, która wciąga do regulacji każdą inną pracę.

Ścieki i kanalizacja

Dwa rozporządzenia z 1993 r., nigdy nienowelizowane, oraz przepisy o pracach w zbiornikach i kanałach. Trzy warstwy wymagań naraz.

Ocena ryzyka

Cztery elementy obowiązkowe, trzy dodatkowe w podmiotach leczniczych i w lecznicach dla zwierząt oraz moment, w którym ocenę trzeba powtórzyć.

Obowiązki pracodawcy

Pełne wyliczenie z paragrafu 7, punkt po punkcie, z podstawą prawną i dokumentem, który po każdym obowiązku zostaje.

Rejestry

Rejestr prac i rejestr pracowników: zawartość, forma, udostępnianie, dwa okresy przechowywania i przekazanie przy likwidacji.

Zgłoszenia do sanepidu

Cztery przypadki obowiązku, sześć elementów treści informacji i węższy zakres dla laboratoriów diagnostycznych grupy 4.

Środki ostrożności i higiena

Posiłki w wydzielonych pomieszczeniach, środki ochrony indywidualnej, dezynfekcja, odpady, instrukcje i znak ostrzegawczy z załącznika nr 3.

Hermetyczność

Cztery stopnie hermetyczności, obie tabele z załączników nr 4 i nr 5 oraz sytuacje, w których stopień podnosi się mimo niższej grupy.

Szkolenia i informowanie

Pięć zagadnień obowiązkowych, tryb szkolenia bhp, instrukcje pisemne i informacje udzielane na wniosek pracownika.

Awarie i zachorowania

Plan postępowania na wypadek awarii, trzy kierunki zgłoszeń oraz cztery obowiązki po rozpoznaniu choroby u pracownika.

Badania i szczepienia

Badania profilaktyczne, wykaz czynności zawodowych ze szczepieniami zalecanymi, badania po ustaniu narażenia i choroby zawodowe.

Ostre narzędzia

Odrębne rozporządzenie dla podmiotów leczniczych: wykaz zranień, procedura poekspozycyjna i raport co sześć miesięcy.

Kobiety w ciąży i młodociani

Dwa odrębne wykazy prac wzbronionych, o różnej konstrukcji, i najczęstszy błąd polegający na przeniesieniu jednego na drugi.

Pomiary i brak NDS

Dlaczego dla czynników biologicznych nie ma wartości dopuszczalnych, czego dotyczy obowiązek badań i co realnie da się zmierzyć.

Kontrola i sankcje

Dwa organy o różnych kompetencjach, lista dokumentów sprawdzanych podczas kontroli i wysokość grzywny.

Podstawy prawne

Wszystkie akty, na których stoi serwis, ze stanem każdego z nich i datą sprawdzenia w rejestrze Sejmu.

Audyt serwisu

Pełny wynik audytu razem z częścią krytyczną i z ograniczeniami, których nie da się z niego usunąć.

Dokumenty do pobrania

Materiały są bezpłatne i nie wymagają rejestracji ani podania adresu poczty. Wzory są edytowalne, z polami do wypełnienia i z instrukcją w treści dokumentu. Arkusze mają policzone formuły, sprawdzone przeliczeniem, a nie tylko zapisane.

Wersja, rozmiar, suma kontrolna SHA-256 i wykaz zmian każdego pliku stoją na stronie Pliki do pobrania. Tam też jest lista tego, czego wzory nie załatwiają.

Pakiet rejestrów i zgłoszeń

Wszystko, co zostaje po obowiązku rejestrowym i zgłoszeniowym: rejestr prac, rejestr pracowników, zgłoszenie pierwszego użycia czynnika, zgłoszenie istotnych zmian, zgłoszenie zakończenia działalności, zgłoszenie awarii, wniosek pracownika o udostępnienie danych i protokół przekazania rejestru przy likwidacji.

Pobierz pakiet (ZIP)

Format .docx, otwiera się w Wordzie, LibreOffice i Dokumentach Google. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja

Pakiet oceny ryzyka biologicznego

Dokumentacja poprzedzająca rejestry: identyfikacja czynników na stanowisku, karta oceny ryzyka biologicznego, wykaz czynności narażających, protokół z próby zastąpienia czynnika, informacja o ryzyku dla pracownika i plan działań korygujących.

Pobierz pakiet (ZIP)

Format .docx, każdy wzór z podstawą prawną w stopce. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja

Pakiet procedur i instrukcji

To, co pracownik dostaje do ręki: instrukcja postępowania ze szkodliwym czynnikiem biologicznym, procedura dezynfekcji, procedura postępowania z odpadami, procedura pobierania i transportu próbek, plan postępowania na wypadek awarii, procedura poekspozycyjna, program szkolenia z pięciu zagadnień i protokół szkolenia.

Pobierz pakiet (ZIP)

Format .docx, zgodny z zakresem wymaganym rozporządzeniem. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja

Pakiet dla podmiotów leczniczych

Dokumentacja z rozporządzenia o ostrych narzędziach: procedura bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami, wykaz zranień, zgłoszenie zranienia, procedura postępowania poekspozycyjnego i raport półroczny.

Pobierz pakiet (ZIP)

Format .docx, dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Wersja pakietu 1.0, aktualizacja

Wykaz czynników biologicznych

Cały załącznik nr 1 w arkuszu: 518 pozycji z grupą zagrożenia, oznaczeniami dodatkowymi i kategorią, z gotowym autofiltrem i arkuszem podsumowania. Ten sam zbiór danych, na którym stoi wyszukiwarka w serwisie.

Pobierz wykaz (XLSX)

Otwiera się w Excelu i LibreOffice Calc. Wersja arkusza 1.0, aktualizacja

Karta oceny ryzyka biologicznego

Arkusz do oceny ryzyka na stanowisku: po wybraniu czynnika z listy podpowiada grupę zagrożenia i oznaczenia, liczy ryzyko metodą trójstopniową, rozstrzyga, czy potrzebne są rejestry i zgłoszenie, i wskazuje wymagany stopień hermetyczności.

Pobierz arkusz (XLSX)

Formuły przeliczone i sprawdzone, nie tylko zapisane. Wersja arkusza 1.1, aktualizacja

Rejestr aktów prawnych

Wszystkie akty, na których stoi serwis, z sygnaturą, stanem, datą ostatniego sprawdzenia w rejestrze Sejmu i miejscem na własne notatki z przeglądu.

Pobierz rejestr (XLSX)

Aktualizowany razem z comiesięcznym przeglądem stanu prawnego. Wersja arkusza 1.1, aktualizacja

Pytania i odpowiedzi

Czy rejestry trzeba prowadzić przy czynnikach grupy 2?

Nie. Rozporządzenie wiąże oba rejestry, czyli rejestr prac i rejestr pracowników, wyłącznie z czynnikami zakwalifikowanymi do grupy 3 lub 4 zagrożenia. Przy grupie 2 zostają pozostałe obowiązki, w tym ocena ryzyka, środki zapobiegawcze, szkolenie, higiena oraz zgłoszenie pierwszego użycia do inspektora sanitarnego. Warto o tej różnicy pamiętać w drugą stronę: obowiązek zgłoszeniowy obejmuje grupy od 2 do 4, a rejestrowy tylko dwie najwyższe grupy.

Podstawa: § 7 pkt 2 i 14 oraz § 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Czy sprzątaczka albo pracownik oczyszczalni podlega tym przepisom?

Praca przy oczyszczaniu ścieków i praca w zakładach gospodarki odpadami są wymienione wprost w wykazie prac narażających, jako pozycje 6 i 7 załącznika nr 2. Sprzątanie w wykazie z nazwy nie występuje, więc trafia do pozycji ósmej: jest objęte przepisami, jeżeli wynik oceny ryzyka wskazuje, że czynniki biologiczne mogą być obecne w środowisku pracy. W praktyce w sprzątaniu placówek ochrony zdrowia taki wynik jest regułą, a w sprzątaniu biura zwykle nie.

Podstawa: pozycje 6, 7 i 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Czy trzeba mierzyć stężenie bakterii albo pleśni w powietrzu?

Prawo takiego pomiaru nie nakazuje i nie ustala dla czynników biologicznych żadnych wartości dopuszczalnych. Wykaz najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń nie zawiera ani jednego czynnika biologicznego, a rozporządzenie o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych w ogóle o nich nie mówi. Rozporządzenie o czynnikach biologicznych nakazuje natomiast przeprowadzanie badań na obecność czynnika tam, gdzie jest to konieczne i technicznie wykonalne, z wyłączeniem pierwotnie zamkniętej przestrzeni. To badanie na obecność, a nie pomiar stężenia porównywany z normą.

Podstawa: § 7 pkt 9 rozporządzenia o czynnikach biologicznych; brak czynników biologicznych w rozporządzeniu o najwyższych dopuszczalnych stężeniach i natężeniach

Czy pracodawca może wymagać szczepienia?

Szczepienia z rozporządzenia z 2012 r. o wykazie rodzajów czynności zawodowych są szczepieniami zalecanymi, a nie obowiązkowymi. Pracodawca ma obowiązek poinformować pracownika o rodzaju zalecanego szczepienia i finansuje je przy czynnościach z wykazu, ale zaszczepienie się pozostaje decyzją pracownika. Osobno rozporządzenie o czynnikach biologicznych nakazuje pracodawcy zlecać prace z czynnikami grup 3 i 4 pracownikom właściwie zabezpieczonym, w tym uodpornionym przy użyciu dostępnych szczepionek, co przy odmowie szczepienia przekłada się na dobór pracownika do zadania, a nie na przymus medyczny.

Podstawa: art. 20 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, rozporządzenie Rady Ministrów z 3 stycznia 2012 r. (Dz. U. poz. 40), § 16 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Ile lat trzeba przechowywać rejestr pracowników?

Zasadą jest okres niekrótszy niż 10 lat od dnia ustania narażenia. Okres wydłuża się do 40 lat od dnia ostatniego odnotowanego przypadku narażenia, gdy czynnik może być przyczyną choroby przewlekłej lub utajonej, choroby niemożliwej do zdiagnozowania do czasu jej rozwinięcia, choroby o wyjątkowo długim okresie wylęgania, choroby nawracającej mimo leczenia albo choroby mogącej powodować poważne, długookresowe powikłania. Wskazówką przy kwalifikacji jest oznaczenie D w wykazie: nosi je 17 pozycji, w tym wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz wirusy niedoboru odporności.

Podstawa: § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych, objaśnienie oznaczeń w załączniku nr 1

Czy przepisy dotyczą też osób, które nie są pracownikami?

Rozporządzenie o czynnikach biologicznych operuje pojęciem pracownika, ale obowiązki bezpieczeństwa i higieny pracy rozciąga na inne osoby art. 304 Kodeksu pracy. Osobno rozporządzenie o ostrych narzędziach robi to wprost: gdy jego przepisy mówią o pracownikach, rozumie się przez to także osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, doktorantów, studentów i uczniów niebędących pracownikami, wolontariuszy oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek pod nadzorem pracodawcy.

Podstawa: art. 304 Kodeksu pracy, § 1 ust. 3 rozporządzenia o ostrych narzędziach

Czym różni się zgłoszenie do sanepidu od rejestru?

Rejestry zostają u pracodawcy i są udostępniane na żądanie: pracownikowi w zakresie jego dotyczącym, służbie medycyny pracy, inspektorowi sanitarnemu i inspektorowi pracy. Zgłoszenie jest natomiast czynnością wobec urzędu: informację przekazuje się właściwemu inspektorowi sanitarnemu z własnej inicjatywy, w czterech przypadkach wymienionych w przepisie, i to zgłoszenie ma własną, sześcioelementową treść. Rejestr obejmuje grupy 3 i 4, zgłoszenie grupy od 2 do 4.

Podstawa: § 8 oraz § 10 ust. 3 i 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Czy szkolenie z paragrafu 9 to szkolenie okresowe bhp?

Nie jest to osobny rodzaj szkolenia. Rozporządzenie mówi, że szkolenie obejmuje pięć wskazanych zagadnień i że przeprowadza się je w trybie określonym w przepisach w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Zagadnienia te wchodzą więc do instruktażu stanowiskowego i do szkolenia okresowego, a nie obok nich. Sformułowanie „systematyczne szkolenie” z paragrafu 7 punkt 12 nie ustanawia własnej częstotliwości, więc trzymają się tu terminy ze szkoleń okresowych.

Podstawa: § 7 pkt 12 i § 9 rozporządzenia o czynnikach biologicznych

Historia zmian serwisu

Zmiana prawa i poprawka treści to dwie różne rzeczy, więc stoją w osobnych wierszach i mają osobne oznaczenia. Ogłoszenie tekstu jednolitego nie jest zmianą prawa i tak jest tu opisane.

Historia zmian serwisu: co się zmieniło w prawie i co w związku z tym zmieniło się tutaj
Kiedy i co Podstawa Co zmieniono w serwisie

zmiana prawa
Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 473)
obowiązuje od Grzywna z art. 283 § 1 Kodeksu pracy podniesiona do wysokości od 2000 zł do 60 000 zł. Maksymalna grzywna nakładana przez inspektora pracy w postępowaniu mandatowym podniesiona do 5000 zł.
Obie kwoty podane na stronie o kontroli i sankcjach oraz w rejestrze faktów kontrolowanych, z adnotacją, że tekst jednolity Kodeksu pracy podaje jeszcze poprzednie wartości.

zmiana prawa
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników (Dz. U. poz. 456)
obowiązuje od Orzeczenia lekarskie z badań profilaktycznych mogą być wydawane w postaci elektronicznej. Wprowadzono zalecenia indywidualne wydawane osobie badanej, uwzględniające także pozazawodowe aspekty zdrowotne.
Sekcja o orzeczeniu lekarskim na stronie o nadzorze nad zdrowiem, z adnotacją, że tekst jednolity z 2023 r. tej zmiany nie zawiera.

weryfikacja treści
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 12 stycznia 2026 r. (Dz. U. poz. 103)
obowiązuje od Ogłoszenie tekstu jednolitego rozporządzenia o szkodliwych czynnikach biologicznych. To ogłoszenie tekstu, a nie zmiana prawa.
Cały serwis oparty na tym tekście jednolitym. Sprawdzono i odnotowano, że po nim nie ogłoszono żadnej nowelizacji, więc akt cytuje się bez dopisku o zmianach.

zmiana prawa
Rozporządzenie Rady Ministrów z 12 listopada 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 1582)
obowiązuje od Dodanie eozynofilowego zapalenia oskrzeli jako odrębnej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz zmiana brzmienia pozycji o przewlekłym obturacyjnym zapaleniu oskrzeli.
Sekcja o chorobach zawodowych na stronie o nadzorze nad zdrowiem, z adnotacją, że tekst jednolity z 2022 r. tych zmian nie zawiera.

zmiana prawa
Rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania (Dz. U. poz. 1240)
obowiązuje od Nowe rozporządzenie w miejsce tego z 2004 r. Część o czynnikach biologicznych oparta wprost na grupach zagrożenia oraz na oznaczeniach A, T i D z załącznika nr 1, z rozbudowanym wykazem prac dozwolonych powyżej 16 lat.
Strona o kobietach w ciąży i pracownikach młodocianych opisuje wyłącznie stan po tej zmianie, z wyraźnym ostrzeżeniem, że rozporządzenie z 2004 r. utraciło moc, a wiele opracowań nadal je cytuje.

zmiana prawa
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych (Dz. U. poz. 2234)
obowiązuje od Nowe brzmienie załącznika nr 1 z klasyfikacją i wykazem czynników, załącznika nr 4 o hermetyczności laboratoriów i zwierzętarni, załącznika nr 5 o procesach przemysłowych oraz pozycji 4 i 8 wykazu prac. Wdrożenie dyrektyw Komisji (UE) 2019/1833 i 2020/739, w tym wpisanie koronawirusa SARS-CoV-2 do grupy 3 zagrożenia.
Cały wykaz przepisany z tekstu jednolitego i udostępniony w wyszukiwarce oraz w arkuszu: 518 pozycji, cztery kategorie czynników, oznaczenia dodatkowe i adnotacja o braku przenoszenia drogą powietrzną.

weryfikacja treści
Rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 1 października 1993 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 437 i 438)
obowiązuje od Bez zmiany przepisu. Oba akty obowiązują od 30 października 1993 r., nigdy nie były nowelizowane i nie mają tekstu jednolitego. Dotyczą bezpieczeństwa i higieny pracy przy eksploatacji, remontach i konserwacji sieci kanalizacyjnych oraz w oczyszczalniach ścieków.
Dodana strona o oczyszczalniach ścieków i sieciach kanalizacyjnych: trzy warstwy przepisów obowiązujące naraz, wymagania obu rozporządzeń, prace w zbiornikach z ogólnych przepisów bhp oraz nieaktualne odesłanie z § 27 pkt 1 rozporządzenia o sieciach kanalizacyjnych do aktu uchylonego.

zmiana serwisu
Utworzenie portaluBez zmiany przepisu. Portal uruchomiony: strona główna, szesnaście podstron merytorycznych wraz z wyszukiwarką pełnego wykazu czynników, wykaz podstaw prawnych, cztery pakiety wzorów dokumentów oraz trzy arkusze. Stan prawny sprawdzony w rejestrze Sejmu, akt po akcie, wraz z listą nowelizacji ogłoszonych po tekstach jednolitych.

zmiana serwisu
Pomiar własny serwisu, bez wpływu na treść prawnąBez zmiany przepisów i bez zmiany twierdzeń o prawie. Naprawiona wyszukiwarka czynników. Pole wyszukiwania miało ten sam identyfikator co nagłówek sekcji, a nagłówek stoi w dokumencie wyżej, więc skrypt przypinał obsługę do nagłówka zamiast do pola: wpisywanie nazwy nie zmieniało niczego, a lista pokazywała wszystkie 518 pozycji. Strona wyglądała przy tym poprawnie, łącznie z licznikiem. To druga taka kolizja identyfikatorów w tym pliku, dlatego lista kontrolna przed wdrożeniem sprawdza teraz, czy żaden identyfikator nie powtarza się na stronie. Przy okazji własny identyfikator dostał nagłówek na stronie o zgłoszeniu do sanepidu, który powtarzał identyfikator głównego bloku strony. Rozmiary pisma sprowadzone do jednej skali typograficznej: podstawa 16 px, każdy kolejny stopień o jedną ósmą większy, trzynaście stopni od 11,2 px do 46,2 px. Wcześniej arkusz wspólny wszystkich serwisów tej serii używał trzydziestu dwóch różnych zapisów, z czego jedenaście mieściło się w paśmie półtora piksela, bo powstawały przy okazji kolejnych składników, a nie z wyboru. Rozmiary zostały dociągnięte do najbliższego stopnia, więc największa zmiana wielkości liter to 1,6 piksela, a podział na tekst pomocniczy, tekst kart i tekst wyróżniony został zachowany. Po zmianie w serwisie nie ma tekstu mniejszego niż 11,2 px.

Potrzebujesz dokumentacji biologicznej dla swojego zakładu?

Prowadzę dokumentację bezpieczeństwa pracy dla placówek ochrony zdrowia, laboratoriów, zakładów gospodarki odpadami, oczyszczalni, zakładów przetwórstwa i gospodarstw rolnych: identyfikację czynników na stanowiskach, ocenę ryzyka biologicznego, oba rejestry, zgłoszenia do inspekcji sanitarnej, procedury i instrukcje stanowiskowe. Pracuję na miejscu i zdalnie.