Rozporządzenie nie tworzy nowego rodzaju szkolenia. Robi dwie rzeczy: wskazuje pięć zagadnień, które szkolenie musi obejmować, i odsyła do trybu ze szkoleń bhp. Do tego dokłada obowiązki informacyjne wykonywane poza szkoleniem, o których łatwo zapomnieć, bo nie mają własnego dokumentu.
Pięć zagadnień obowiązkowych
-
Potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia
Zagrożenie spowodowane działaniem szkodliwego czynnika biologicznego. Zakres obejmuje wszystkie trzy skutki z definicji: zakażenie, alergię i zatrucie, a nie tylko drogę zakażenia.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Środki zapobiegające zagrożeniom
Środki, które należy podjąć w celu zapobiegania zagrożeniom spowodowanym działaniem czynnika. To miejsce na omówienie hierarchii: zastąpienie, zmiana procesu, hermetyczność, środki zbiorowe, procedury, dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Wymagania higieniczno-sanitarne
Mycie i odkażanie rąk, zasady korzystania z urządzeń higieniczno-sanitarnych, zakaz spożywania posiłków poza wydzielonymi pomieszczeniami, postępowanie z odzieżą skażoną.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Wyposażenie i stosowanie środków ochrony
Środki ochrony zbiorowej i indywidualnej: jakie są, gdzie się je przechowuje, jak się je zakłada i zdejmuje, jak się je odkaża, kiedy podlegają wymianie albo zniszczeniu.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
-
Działania w razie awarii lub wypadku i dla ich zapobiegania
Co pracownik robi, gdy dojdzie do uwolnienia czynnika, do zranienia albo do kontaktu z materiałem zakaźnym, komu zgłasza zdarzenie i jak wygląda postępowanie poekspozycyjne. Ten punkt musi być zgodny z planem postępowania na wypadek awarii i z instrukcją stanowiskową.
Podstawa: § 9 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Tryb i częstotliwość
Szkolenie przeprowadza się w trybie określonym w przepisach w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. To odesłanie ma dwie konsekwencje.
Nie ma osobnego szkolenia biologicznego
Pięć zagadnień wchodzi do instruktażu stanowiskowego i do szkolenia okresowego, a nie obok nich. Osobne zaświadczenie „ze szkolenia biologicznego” nie jest wymagane żadnym przepisem.
Częstotliwość idzie za szkoleniami okresowymi
Rozporządzenie o czynnikach biologicznych nie podaje własnego terminu. Sformułowanie „systematyczne szkolenie” z paragrafu 7 punkt 12 nie ustanawia częstotliwości, więc obowiązują terminy szkoleń okresowych właściwe dla danej grupy stanowisk.
Zmiana warunków wymusza szkolenie wcześniej
Nowy czynnik, nowa technologia, nowy środek dezynfekcyjny albo zmiana procedury oznaczają zmianę mającą znaczenie dla zdrowia. Aktualizuje się wtedy ocenę ryzyka, instrukcje i szkolenie, nie czekając na termin szkolenia okresowego.
Podstawa: § 7 pkt 12, § 9 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
W podmiotach leczniczych obowiązuje drugie, odrębne szkolenie. Rozporządzenie o ostrych narzędziach nakazuje prowadzić systematyczne szkolenia mające na celu zapobieganie narażeniu i jego skutkom, z własnym siedmiopunktowym zakresem, obejmującym między innymi zakaz ponownego zakładania osłonek, procedurę poekspozycyjną oraz wyniki analiz z raportu półrocznego. Także tam szkolenie prowadzi się w trybie przepisów o szkoleniu bhp. Szczegóły na stronie Ostre narzędzia w ochronie zdrowia.
Podstawa: § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 czerwca 2013 r. o ostrych narzędziach
Instrukcje pisemne obok szkolenia
Szkolenie nie zastępuje instrukcji. Pracodawca dostarcza pracownikowi aktualne pisemne instrukcje postępowania ze szkodliwym czynnikiem biologicznym, a przy czynnikach grup 3 i 4 instrukcja obejmuje dodatkowo procedurę postępowania w razie narażenia.
Praktyczna różnica: szkolenie jest zdarzeniem, instrukcja jest dokumentem dostępnym w miejscu pracy. Kontrola sprawdza oba, i to instrukcja jest łatwiejsza do zakwestionowania, bo widać na niej datę i treść.
Podstawa: § 11 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Informacje na wniosek pracownika
Na wniosek pracownika lub jego przedstawiciela pracodawca informuje o dwóch rzeczach.
- O liczbie pracowników narażonych. Sama liczba, bez danych osobowych.
- O osobie odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz ochronę zdrowia pracowników.
Podstawa: § 7 pkt 15 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Obowiązek nie zależy od grupy zagrożenia, więc działa także tam, gdzie rejestrów nie ma. Osobno, gdy rejestr istnieje, pracownik ma dostęp do informacji w nim zawartych: w pełnym zakresie co do siebie i w zakresie zanonimizowanym co do innych osób.
Podstawa: § 10 ust. 3 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Informacja o badaniach po ustaniu narażenia
Jeden z piętnastu obowiązków z paragrafu 7 brzmi: poinformowanie pracownika o badaniach lekarskich, z których pracownik może skorzystać po ustaniu narażenia. To obowiązek informacyjny i nie zależy od grupy zagrożenia.
Obowiązek informacyjny nie jest tym samym co obowiązek sfinansowania badań. Kodeks pracy przewiduje badania okresowe po zaprzestaniu pracy w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi i pyłami zwłókniającymi, na koszt pracodawcy, na wniosek pracownika. Przy czynnikach biologicznych rozporządzenie nakazuje poinformować o badaniach dostępnych po ustaniu narażenia, ale nie tworzy własnego tytułu do ich sfinansowania. Zakres finansowania trzeba więc ustalać w oparciu o Kodeks pracy i przepisy o badaniach profilaktycznych, a nie o samo to rozporządzenie. Szerzej na stronie Badania, szczepienia i choroby zawodowe.
Podstawa: § 7 pkt 13 rozporządzenia o czynnikach biologicznych, art. 229 § 5 Kodeksu pracy
Co powinno zostać po szkoleniu
| Dokument | Co zawiera | Podstawa |
|---|---|---|
| Program szkolenia | pięć zagadnień z paragrafu 9, odniesione do czynników występujących na stanowiskach, z czasem trwania i metodami | § 9 ust. 1 |
| Karta szkolenia wstępnego i zaświadczenie ze szkolenia okresowego | dokumenty z przepisów o szkoleniu bhp; zagadnienia biologiczne są ich częścią, a nie osobnym drukiem | § 9 ust. 2 w związku z przepisami o szkoleniu bhp |
| Instrukcja postępowania ze szkodliwym czynnikiem biologicznym | postępowanie w warunkach normalnych, przy awarii oraz przy narażeniu na czynnik grupy 3 lub 4 | § 11 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 |
| Potwierdzenie informacji o badaniach po ustaniu narażenia | pisemna informacja przekazana pracownikowi wraz z potwierdzeniem odbioru | § 7 pkt 13 |
| Wniosek pracownika i odpowiedź pracodawcy | informacja o liczbie narażonych i o osobie odpowiedzialnej | § 7 pkt 15 |
| Potwierdzenie informacji po awarii | informacja przekazana narażonym pracownikom lub ich przedstawicielowi o zdarzeniu, przyczynach oraz podjętych i proponowanych środkach | § 11 ust. 1 pkt 7 |
Wzory tych dokumentów są w pakiecie procedur i instrukcji oraz w pakiecie rejestrów i zgłoszeń.
Powrót do strony głównej