Podmioty wykonujące działalność leczniczą mają obok rozporządzenia o czynnikach biologicznych drugie, odrębne rozporządzenie: o bezpieczeństwie i higienie pracy przy pracach związanych z narażeniem na zranienie ostrymi narzędziami. Wdraża ono dyrektywę Rady 2010/32/UE i nakłada własną ocenę ryzyka, własny wykaz zdarzeń i własny raport. Żaden obowiązek z jednego rozporządzenia nie zastępuje obowiązku z drugiego.
Kogo dotyczy
Rozporządzenie stosuje się do prac związanych z narażeniem na zranienie ostrymi narzędziami używanymi przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez podmioty wykonujące działalność leczniczą. Ostrym narzędziem są w jego rozumieniu wyroby medyczne służące do cięcia, kłucia oraz mogące spowodować zranienie lub przeniesienie zakażenia.
Zakres podmiotowy jest szerszy niż pojęcie pracownika. Gdy przepisy tego rozporządzenia odnoszą się do pracowników, rozumie się przez to także osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, doktorantów, studentów i uczniów niebędących pracownikami, wolontariuszy, a także osoby prowadzące pod nadzorem pracodawcy lub w miejscu przez niego wyznaczonym działalność gospodarczą na własny rachunek. To rozstrzyga wątpliwość o studentów na praktykach i lekarzy na kontraktach.
Podstawa: § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 czerwca 2013 r. o ostrych narzędziach
Ocena ryzyka raz na dwa lata
Przed wyborem środków pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego zranienia ostrym narzędziem oraz przeniesienia zakażenia w wyniku ekspozycji na krew lub inny potencjalnie zakaźny materiał biologiczny. Ocena obejmuje sześć elementów.
-
Klasyfikacja i wykaz czynników biologicznych oraz skutki zdrowotne
Odesłanie idzie wprost do wykazu wydanego na podstawie art. 2221 § 3 Kodeksu pracy, czyli do załącznika nr 1 do rozporządzenia o czynnikach biologicznych, wraz z zagrożeniami dla życia i zdrowia oraz możliwym działaniem toksycznym i alergizującym.
-
Stan zdrowia pracownika
W szczególności choroby przewlekłe, na które pracownik choruje. To jeden z niewielu przepisów bhp, które wprost nakazują uwzględnić indywidualny stan zdrowia w ocenie ryzyka.
-
Określenie narażenia
Rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia, czyli ten sam zestaw trzech wielkości co w rozporządzeniu o czynnikach biologicznych.
-
Czynności, w trakcie których może dojść do narażenia
Wykaz czynności, nie stanowisk. Wynik trafia potem do wykazu zranień, gdzie odnotowuje się rodzaj procedury medycznej i czynność.
-
Narzędzia, warunki i organizacja pracy
Rodzaje wykorzystywanych ostrych narzędzi, warunki pracy, sposób organizacji pracy, poziom kwalifikacji personelu, czynniki psychospołeczne i inne czynniki związane ze środowiskiem pracy.
-
Decyzje i zalecenia pokontrolne
Decyzje, wystąpienia i zalecenia organów kontroli i nadzoru nad warunkami pracy, wydane na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonych w podmiocie.
Podstawa: § 3 ust. 1 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Ocenę przeprowadza się okresowo, nie rzadziej niż raz na dwa lata, oraz w każdym przypadku wystąpienia na stanowisku pracy zmian mających lub mogących mieć znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika. Uwzględnia się przy tym aktualną wiedzę medyczną i techniczną oraz wiedzę z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
Podstawa: § 3 ust. 2 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Cztery działania w ustalonej kolejności
Przepis mówi, że pracodawca, we współpracy z przedstawicielami pracowników, podejmuje kolejno cztery działania. Kolejność jest więc częścią normy, a nie sugestią.
-
Procedury bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami
W tym z narzędziami będącymi odpadami medycznymi. Procedury obejmują w szczególności zakaz ponownego zakładania osłonek na ostre narzędzia. To jedyny zakaz wymieniony w rozporządzeniu wprost.
-
Eliminacja zbędnego stosowania ostrych narzędzi i narzędzia bezpieczne
Jeżeli charakter świadczeń na to pozwala, pracodawca eliminuje przypadki zbędnego stosowania ostrych narzędzi przez zmiany w praktyce, a na podstawie wyników oceny ryzyka zapewnia ostre narzędzia zawierające rozwiązania chroniące przed zranieniem.
-
Procedury używania środków ochrony indywidualnej
Odpowiednich do rodzaju i stopnia narażenia.
-
Analiza raportu półrocznego
Pracodawca analizuje raport o bezpieczeństwie i higienie pracy w zakresie zranień. Analiza jest częścią cyklu, a nie czynnością sprawozdawczą na koniec.
Podstawa: § 4 ust. 1 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Procedury sporządza się w dwóch postaciach naraz. Procedury bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami oraz procedury używania środków ochrony indywidualnej sporządza się w formie papierowej i elektronicznej, i zapewnia ich dostępność w każdej jednostce organizacyjnej podmiotu, w której udzielane są świadczenia zdrowotne. Przepis nie daje tu wyboru między postaciami.
Podstawa: § 4 ust. 2 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Procedury pracodawca poddaje ocenie okresowo, nie rzadziej niż raz na dwa lata, i w razie potrzeby aktualizuje, uwzględniając postęp techniczny oraz dostępność narzędzi chroniących przed zranieniem, a o wprowadzonych zmianach informuje pracowników w toku szkoleń.
Podstawa: § 4 ust. 3 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Zgłoszenie zranienia
Pracownik niezwłocznie zgłasza każdy przypadek zranienia ostrym narzędziem pracodawcy albo osobie wykonującej zadania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, a w razie kontaktu z krwią lub innym potencjalnie zakaźnym materiałem biologicznym również lekarzowi wskazanemu w procedurze poekspozycyjnej.
Po zgłoszeniu pracodawca wykonuje trzy czynności.
- Bada przyczyny i okoliczności zranienia oraz odnotowuje je w wykazie zranień.
- Jeżeli to konieczne, zmienia procedurę bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami albo informuje pracowników o nowym ryzyku związanym z używaniem ostrego narzędzia.
- Informuje lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, w przypadku ekspozycji na krew lub inny potencjalnie zakaźny materiał biologiczny.
Podstawa: § 8 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Wykaz zranień
Wykaz zranień ostrymi narzędziami przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych zawiera sześć informacji. Przepis wprost zastrzega, że nie zamieszcza się w nim danych osobowych.
| Pozycja | Co się wpisuje |
|---|---|
| Kolejny numer zdarzenia w roku | numeracja roczna, od pierwszego zdarzenia w danym roku |
| Data zdarzenia | data, nie okres |
| Jednostka organizacyjna | jednostka podmiotu wykonującego działalność leczniczą, w której doszło do zranienia |
| Rodzaj i model narzędzia | narzędzie, które spowodowało zranienie; model jest istotny, bo raport zestawia narzędzia z rozwiązaniami chroniącymi przed zranieniem i bez nich |
| Rodzaj procedury medycznej i czynność | procedura oraz czynność, w trakcie której doszło do zranienia |
| Inne informacje z postępowania wyjaśniającego | ustalenia z badania okoliczności i przyczyn zranienia |
Podstawa: § 10 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Wykaz zranień to trzeci dokument, obok rejestru pracowników i dokumentacji powypadkowej. Zranienie ostrym narzędziem w warunkach narażenia na czynnik grupy 3 lub 4 trzeba odnotować w wykazie zranień, wpisać do rejestru pracowników jako awarię albo wypadek związany z narażeniem, a przy spełnieniu przesłanek także rozpatrzyć w trybie powypadkowym. Zapisy w wykazie zranień są bezimienne, w rejestrze pracowników imienne.
Podstawa: § 10 ust. 2 rozporządzenia o ostrych narzędziach, § 7 pkt 14 lit. c rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Raport co sześć miesięcy
Pracodawca, nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy, sporządza raport o bezpieczeństwie i higienie pracy w podmiocie leczniczym w zakresie zranień ostrymi narzędziami przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, i udostępnia go pracownikom.
| Część raportu | Co zawiera |
|---|---|
| Zestawienie liczby zranień | tabelaryczne zestawienie liczby zranień w okresie sprawozdawczym oraz w równym mu długością okresie poprzedzającym, w podziale na jednostki organizacyjne |
| Zestawienie rodzajów narzędzi | tabelaryczne zestawienie stosowanych rodzajów ostrych narzędzi, z wyszczególnieniem, które zawierają rozwiązania chroniące przed zranieniem |
| Analiza okoliczności i przyczyn | ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn systemowych |
| Propozycje działań | możliwe działania ograniczające liczbę zranień, w tym wprowadzenie nowych rodzajów narzędzi chroniących przed zranieniem, wraz z oszacowaniem kosztów |
| Informacje o przeglądzie procedur | o działaniach z § 4 ust. 3, jeżeli były realizowane w okresie sprawozdawczym |
| Zmiany w szkoleniach | informacje o wprowadzonych zmianach w zakresie szkoleń |
Podstawa: § 11 ust. 1 do 3 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Pracodawca w konsultacji z przedstawicielami pracowników dokonuje okresowej weryfikacji procedur zgłaszania zranień oraz zakresu i rodzajów analiz zawartych w raporcie, a także rozważa prowadzenie zbiorów informacji statystycznych obejmujących zranienia i kontakt z krwią lub innym potencjalnie zakaźnym materiałem biologicznym.
Podstawa: § 11 ust. 4 rozporządzenia o ostrych narzędziach
Szkolenia
Pracodawca prowadzi systematyczne szkolenia mające na celu zapobieganie narażeniu i jego skutkom. Zakres obejmuje siedem zagadnień: prawidłowe postępowanie z ostrymi narzędziami, potencjalne zagrożenie dla życia i zdrowia, środki zapobiegawcze wraz ze standardowymi środkami ostrożności i znaczeniem uodpornienia przy użyciu szczepionek, wyposażenie i stosowanie środków ochrony indywidualnej, procedurę poekspozycyjną, procedury zgłaszania i prowadzenia wykazu zranień oraz okoliczności i przyczyny zranień wraz z wynikami analiz z raportu. Szkolenia przeprowadza się w trybie przepisów o szkoleniu w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Podstawa: § 7 rozporządzenia o ostrych narzędziach
To drugie szkolenie, nie to samo. Pięć zagadnień z paragrafu 9 rozporządzenia o czynnikach biologicznych i siedem zagadnień z paragrafu 7 rozporządzenia o ostrych narzędziach częściowo się pokrywa, ale nie jest tożsame. W podmiocie leczniczym program szkolenia musi obejmować oba zestawy. Szczegóły zakresu z rozporządzenia o czynnikach biologicznych na stronie Szkolenia i informowanie pracowników.