Paragraf 7 rozporządzenia zaczyna się od zdania, które przesądza o konstrukcji całego przepisu: stosowanie środków zapobiegawczych nie zwalnia pracodawcy z obowiązków wymienionych dalej. To znaczy, że nie ma tu wyboru „albo środki, albo dokumentacja”. Obowiązków jest piętnaście obowiązków i wykonuje się je równolegle do środków ochronnych.
Pełna lista z paragrafu 7
Wyliczenie w kolejności przepisu, z podstawą przy każdej pozycji. Numeracja odpowiada punktom paragrafu 7.
| Pkt | Obowiązek | Dla których grup |
|---|---|---|
| 1 | Unikanie stosowania szkodliwego czynnika biologicznego, jeżeli rodzaj prowadzonej działalności na to pozwala, przez zastąpienie go czynnikiem, który zgodnie z warunkami używania nie jest niebezpieczny albo jest mniej niebezpieczny dla zdrowia pracownika | 2, 3, 4 |
| 2 | Prowadzenie rejestru prac narażających pracowników na działanie czynnika zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej | 3, 4 |
| 3 | Ograniczanie liczby pracowników narażonych lub potencjalnie narażonych na działanie czynnika | 2, 3, 4 |
| 4 | Projektowanie procesu pracy w sposób pozwalający na uniknięcie lub zminimalizowanie uwalniania się czynnika w miejscu pracy | 2, 3, 4 |
| 5 | Zapewnianie środków ochrony zbiorowej lub, gdy w inny sposób nie można uniknąć narażenia, środków ochrony indywidualnej, odpowiednich do rodzaju i poziomu narażenia | 2, 3, 4 |
| 6 | Zapewnianie środków hermetyczności w celu zapobiegania i redukcji przypadkowego przeniesienia lub uwolnienia czynnika | 2, 3, 4 |
| 7 | Stosowanie znaku ostrzegającego przed zagrożeniem biologicznym określonego w załączniku nr 3 oraz innych znaków ostrzegawczych | 2, 3, 4 |
| 8 | Sporządzenie planu postępowania na wypadek awarii z udziałem czynnika zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 | 3, 4 |
| 9 | Przeprowadzanie badań na obecność czynnika, tam gdzie jest to konieczne i technicznie wykonalne, z wyłączeniem pierwotnie zamkniętej przestrzeni | 2, 3, 4 |
| 10 | Zapewnianie warunków bezpiecznego zbierania, przechowywania oraz usuwania odpadów przez pracowników, z zastosowaniem bezpiecznych i oznakowanych pojemników | 2, 3, 4 |
| 11 | Stosowanie procedur bezpiecznego postępowania ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi | 2, 3, 4 |
| 12 | Zapewnianie pracownikom systematycznego szkolenia | 2, 3, 4 |
| 13 | Poinformowanie pracownika o badaniach lekarskich, z których może skorzystać po ustaniu narażenia | 2, 3, 4 |
| 14 | Prowadzenie rejestru pracowników narażonych na działanie czynników zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej | 3, 4 |
| 15 | Informowanie, na wniosek pracownika lub jego przedstawiciela, o liczbie pracowników narażonych oraz o osobie odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz ochronę zdrowia pracowników | 2, 3, 4 |
Podstawa: § 7 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Kolumna trzecia jest wnioskiem z brzmienia poszczególnych punktów, a nie osobnym przepisem. Punkty 2, 8 i 14 wymieniają grupy 3 i 4 wprost; pozostałe nie ograniczają się do żadnej grupy, a przy grupie 1 stosuje się wyłącznie przepisy bhp na podstawie § 4 ust. 2.
Zastąpienie czynnika
Obowiązek zastąpienia stoi w wyliczeniu na pierwszym miejscu i ma inną konstrukcję niż pozostałe. Nie jest bezwzględny: wchodzi wtedy, gdy rodzaj prowadzonej działalności na to pozwala. Ta klauzula jest w przepisie po to, żeby objąć sytuacje, w których czynnika po prostu nie da się wybrać.
Gdzie zastąpienie jest realne
Laboratoria badawcze i dydaktyczne, gdzie szczep do badania albo do ćwiczeń wybiera się świadomie. Procesy przemysłowe wykorzystujące mikroorganizmy: fermentacja, biotechnologia, oczyszczanie biologiczne. Tam pytanie o szczep atenuowany albo o gatunek mniej groźny jest pytaniem sensownym.
Gdzie zastąpienie odpada
Ochrona zdrowia, weterynaria, gospodarka odpadami, oczyszczanie ścieków, rolnictwo. Czynnik przychodzi z pacjentem, zwierzęciem, odpadem albo glebą. Wynikiem analizy jest wtedy stwierdzenie niemożliwości zastąpienia, i to stwierdzenie trzeba zapisać, a nie pominąć rubrykę.
Co zostaje zamiast zastąpienia
Gdy zastąpienie odpada, ciężar przechodzi na punkty 3 i 4: ograniczenie liczby narażonych i zaprojektowanie procesu tak, żeby uwalnianie się czynnika było jak najmniejsze. Oba są odrębnymi obowiązkami, a nie ogólnym wstępem.
Szczep atenuowany jako forma zastąpienia. Uwaga wprowadzająca nr 3 do załącznika nr 1 dopuszcza odstąpienie od środków hermetyczności wymaganych dla szczepu macierzystego, gdy szczep jest atenuowany albo stracił znane geny wirulencji. Warunkiem jest przeprowadzenie właściwej oceny ryzyka zawodowego dla pracowników. To najbardziej konkretna postać zastąpienia, jaką rozporządzenie zna.
Podstawa: § 7 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych oraz uwaga wprowadzająca nr 3 do załącznika nr 1
Hierarchia środków ochronnych
Punkt 5 zawiera hierarchię w jednym zdaniu: środki ochrony zbiorowej, a środki ochrony indywidualnej dopiero wtedy, gdy w inny sposób nie można uniknąć narażenia. Praktyczna kolejność, którą z tego zdania i z punktów sąsiednich da się odczytać, wygląda tak.
-
Uniknięcie czynnika
Zastąpienie czynnikiem niebezpiecznym w mniejszym stopniu albo w ogóle niebezpiecznym, jeżeli rodzaj działalności na to pozwala.
Podstawa: § 7 pkt 1
-
Zmiana procesu i ograniczenie ekspozycji
Zaprojektowanie procesu pracy tak, żeby uniknąć albo zminimalizować uwalnianie się czynnika, oraz ograniczenie liczby pracowników narażonych i potencjalnie narażonych.
Podstawa: § 7 pkt 3 i 4
-
Hermetyczność i środki ochrony zbiorowej
Środki hermetyczności zapobiegające przypadkowemu przeniesieniu lub uwolnieniu czynnika oraz środki ochrony zbiorowej: wentylacja, komory bezpieczeństwa biologicznego, systemy zamknięte, wydzielenie stref.
Podstawa: § 7 pkt 5 i 6, § 12 do § 14
-
Środki organizacyjne i proceduralne
Procedury bezpiecznego postępowania, procedury dezynfekcji, zasady postępowania z odpadami, oznakowanie stref, pisemne instrukcje stanowiskowe, szkolenie.
Podstawa: § 7 pkt 7, 10, 11 i 12, § 11 ust. 1 pkt 4 i 6
-
Środki ochrony indywidualnej
Odpowiednie do rodzaju i poziomu narażenia, przechowywane w wyraźnie oznakowanym miejscu, z zapewnionymi warunkami odkażania, czyszczenia, a w razie konieczności niszczenia.
Podstawa: § 7 pkt 5, § 11 ust. 1 pkt 2 i 5
Odwrócenie hierarchii jest naruszeniem przepisu, a nie tylko złą praktyką. Wydanie rękawic i półmasek zamiast zmiany organizacji pracy nie spełnia punktu 5, bo ten dopuszcza środki ochrony indywidualnej wyłącznie wtedy, gdy narażenia nie można uniknąć w inny sposób. Dokumentacja musi pokazywać, że wcześniejsze stopnie zostały rozważone.
Co zostaje po każdym obowiązku
Kontrola nie ogląda intencji, tylko dokumenty. Poniżej to, co powinno zostać po każdej grupie obowiązków.
| Obowiązek | Dokument | Gdzie leży wzór |
|---|---|---|
| Zastąpienie czynnika (pkt 1) | protokół z analizy możliwości zastąpienia, z wnioskiem i uzasadnieniem | pakiet oceny ryzyka biologicznego |
| Rejestr prac (pkt 2) | rejestr prac z liczbą pracowników, wykazem czynności i danymi osoby nadzorującej | pakiet rejestrów i zgłoszeń |
| Ograniczenie liczby narażonych i projekt procesu (pkt 3 i 4) | wykaz stanowisk z liczbą narażonych, opis rozwiązań technicznych i organizacyjnych w karcie oceny ryzyka | pakiet oceny ryzyka biologicznego |
| Środki ochrony i hermetyczność (pkt 5 i 6) | wykaz środków ochrony indywidualnej przypisanych do stanowisk, instrukcja ich stosowania, dokumentacja stopnia hermetyczności | pakiet procedur i instrukcji |
| Oznakowanie (pkt 7) | plan oznakowania stref ze znakiem z załącznika nr 3 | pakiet procedur i instrukcji |
| Plan awaryjny (pkt 8) | plan postępowania na wypadek awarii z udziałem czynnika grupy 3 lub 4 | pakiet procedur i instrukcji |
| Badania na obecność czynnika (pkt 9) | wyniki badań albo uzasadnienie, że badanie nie jest konieczne lub technicznie wykonalne | opisane na stronie Pomiary i brak NDS |
| Odpady i procedury (pkt 10 i 11) | procedura postępowania z odpadami, procedura dezynfekcji, procedura pobierania i transportu próbek | pakiet procedur i instrukcji |
| Szkolenie (pkt 12) | program szkolenia obejmujący pięć zagadnień, protokół i karta szkolenia | pakiet procedur i instrukcji |
| Informacja o badaniach po ustaniu narażenia (pkt 13) | pisemna informacja przekazana pracownikowi, z potwierdzeniem odbioru | pakiet rejestrów i zgłoszeń |
| Rejestr pracowników (pkt 14) | rejestr pracowników z sześcioma pozycjami wymaganymi przepisem | pakiet rejestrów i zgłoszeń |
| Informowanie na wniosek (pkt 15) | wniosek pracownika lub przedstawiciela i odpowiedź pracodawcy | pakiet rejestrów i zgłoszeń |
Które obowiązki zależą od grupy
Trzy punkty paragrafu 7 wymieniają grupy zagrożenia wprost i tylko one zależą od grupy. Reszta obowiązuje przy każdym czynniku objętym rozporządzeniem, czyli od grupy 2 w górę.
- Punkt 2, rejestr prac: wyłącznie przy czynnikach zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4.
- Punkt 8, plan postępowania na wypadek awarii: wyłącznie przy czynnikach grupy 3 lub 4.
- Punkt 14, rejestr pracowników: wyłącznie przy czynnikach grupy 3 lub 4.
Obowiązek zgłoszeniowy ma szerszy zakres niż rejestrowy. Informacja dla inspektora sanitarnego z paragrafu 8 obejmuje czynniki zakwalifikowane do grup 2 do 4, a rejestry tylko grupy 3 i 4. To jedno z najczęstszych pomyleń przy tym rozporządzeniu, w obie strony: albo zakład prowadzi rejestry dla czynników grupy 2, których prowadzić nie musi, albo nie zgłasza pierwszego użycia czynnika grupy 2, choć musi.
Podstawa: § 7 pkt 2 i 14 oraz § 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach biologicznych
Osobno paragraf 11 dokłada dziewięć obowiązków dotyczących higieny, środków ochrony indywidualnej, procedur i postępowania po awarii. Są opisane na stronie Środki ostrożności i higiena pracy.
Powrót do strony głównej