Ocena ryzyka chemicznego ma własny, zamknięty katalog elementów, własne przesłanki powtórzenia, wymóg formy pisemnej i obowiązek udostępnienia lekarzowi. Żadnej z tych czterech rzeczy nie ma w części ogólnej. Karta oceny zbudowana wyłącznie według § 39a ust. 3 nie spełnia wymagań tego rozporządzenia.
Który akt i w jakim brzmieniu
| Element | Treść |
|---|---|
| Akt | rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych |
| Obowiązujący tekst jednolity | Dz. U. z 2025 r. poz. 836, ogłoszony |
| Nowelizacja po tekście jednolitym | rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 maja 2026 r., Dz. U. poz. 694, obowiązuje od ; wdraża dyrektywę w sprawie wartości dopuszczalnych dla ołowiu i diizocyjanianów |
| Cytowanie | t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 836, ze zm. |
Osiem elementów oceny
Przepis mówi: w ocenie ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany uwzględnić następujące elementy. Wyliczenie jest zamknięte i wszystkie osiem pozycji jest obowiązkowych, o ile dana pozycja w ogóle w zakładzie występuje.
| Element | Źródło danych |
|---|---|
| Niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego | klasyfikacja i zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia, sekcja 2 karty charakterystyki |
| Informacje od dostawcy o zagrożeniu i zaleceniach bezpiecznego stosowania | karta charakterystyki; przepis wymienia ją wprost jako źródło |
| Rodzaj, poziom i czas trwania narażenia | analiza czynności, drogi narażenia, wyniki pomiarów; osobna strona o tym elemencie |
| Wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń, jeżeli zostały ustalone | rozporządzenie o NDS i NDN, ze zmianami; ostatnia obowiązuje od |
| Wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone | § 13 rozporządzenia o czynnikach chemicznych; dziś dotyczy to ołowiu |
| Efekty działań zapobiegawczych | skuteczność już zastosowanych środków, potwierdzona pomiarem albo obserwacją |
| Wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona | informacje od lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną |
| Warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników | opis procesu, wielkość zużycia, sposób przechowywania i transportu wewnętrznego |
Podstawa: § 3 ust. 1 rozporządzenia o czynnikach chemicznych, t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 836, ze zm.
Cztery reguły z dalszych ustępów
-
Obowiązek uzyskania informacji dodatkowej
Pracodawca jest obowiązany uzyskać dodatkową informację od dostawcy czynnika chemicznego lub z innych dostępnych mu źródeł, jeżeli jest to niezbędne do dokonania oceny ryzyka. Karta charakterystyki nie zamyka więc sprawy, jeżeli czegoś w niej brakuje.
Podstawa: § 3 ust. 2
-
Ocena łączna przy kilku czynnikach
W przypadkach, gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie. To ocena dodatkowa, a nie zamiast ocen jednostkowych, bo dokument oceny ma podawać wynik dla każdego czynnika osobno.
Podstawa: § 3 ust. 3 oraz § 39a ust. 3 pkt 2 ogólnych przepisów bhp
-
Objęcie oceną prac o podwyższonym narażeniu
Ocena musi zawierać ocenę także tych rodzajów prac, w czasie których może wystąpić istotny wzrost narażenia, w szczególności podczas remontów i napraw urządzeń oraz innych działań mogących mieć szkodliwy wpływ na bezpieczeństwo lub zdrowie, także wtedy, gdy podjęto wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.
Podstawa: § 3 ust. 4
-
Forma pisemna i udostępnienie lekarzowi
Ocenę ryzyka zawodowego sporządza się w formie pisemnej, a pracodawca udostępnia ją lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Dwa odrębne obowiązki w dwóch kolejnych ustępach.
Podstawa: § 3 ust. 5 i 6
Przed rozpoczęciem nowej działalności z czynnikiem chemicznym ocena musi już istnieć. Przepis mówi, że w przypadku rozpoczęcia przez pracodawcę nowej działalności z zastosowaniem czynnika chemicznego prace mogą być podjęte dopiero po dokonaniu oceny ryzyka i podjęciu odpowiednich działań zapobiegawczych. Jest to jedno z nielicznych miejsc, w których prawo wprost warunkuje rozpoczęcie pracy istnieniem oceny ryzyka.
Podstawa: § 5 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Kiedy ocenę trzeba powtórzyć
Trzy przesłanki rozpoznaje pracodawca, czwarta przychodzi z zewnątrz.
- Zmiana w składzie czynnika chemicznego. Także wtedy, gdy nazwa handlowa się nie zmienia, a zmienia się receptura; sygnałem jest nowa wersja karty charakterystyki.
- Zmiana w procesie technologicznym. Inna temperatura, inne ciśnienie, inne urządzenie, inna kolejność operacji.
- Postęp wiedzy medycznej dotyczącej oddziaływania danego czynnika na zdrowie ludzi. W praktyce sygnalizuje go zmiana klasyfikacji albo zmiana wartości dopuszczalnej.
- Wniosek lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną, w przypadkach uzasadnionych oceną stanu zdrowia pracowników, a w szczególności w razie przekroczenia poziomu dopuszczalnej wartości biologicznej ołowiu we krwi pracownika.
Podstawa: § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Wartości dopuszczalne
Wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń określa odrębne rozporządzenie, wielokrotnie zmieniane. Ocena ryzyka chemicznego, która odnosi wyniki pomiarów do wykazu sprzed kilku lat, może posługiwać się wartościami już nieaktualnymi.
| Akt | Obowiązuje od |
|---|---|
| Dz. U. z 2018 r. poz. 1286, akt podstawowy | |
| Dz. U. z 2020 r. poz. 61 | |
| Dz. U. z 2021 r. poz. 325 | |
| Dz. U. z 2023 r. poz. 1661 | |
| Dz. U. z 2024 r. poz. 1017 | |
| Dz. U. z 2026 r. poz. 447 |
Podstawa: rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, ze zm. Stan sprawdzony w rejestrze Sejmu 23 sierpnia 2026 r.
Akt nie ma tekstu jednolitego. Rozporządzenie o NDS i NDN było zmieniane sześć razy i na dzień sprawdzenia nie doczekało się obwieszczenia o tekście jednolitym. Oznacza to, że wartości trzeba czytać w akcie podstawowym z uwzględnieniem wszystkich zmian, a cytując akt, dopisywać „ze zm.”
Ołów: wartość, która zmienia się dwa razy
Rozporządzenie zmieniające z 25 maja 2026 r. wprowadza w przypadku ołowiu konstrukcję trójstopniową, wynikającą z wdrażanej dyrektywy.
| Okres | Wartość |
|---|---|
| do | 30 µg Pb/100 ml krwi, wartość przejściowa wprowadzona nowym § 13a |
| od | 15 µg Pb/100 ml krwi, nowe brzmienie § 13 ust. 2 |
| zalecenie dla kobiet w wieku rozrodczym | nie więcej niż 4,5 µg Pb/100 ml krwi, nowy § 13 ust. 3; jest to zalecenie, a nie wartość dopuszczalna |
Podstawa: § 13 ust. 2 i 3 oraz § 13a rozporządzenia o czynnikach chemicznych, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 25 maja 2026 r. (Dz. U. poz. 694), wraz z § 2 tego rozporządzenia
Dla oceny ryzyka wynika stąd praktyczny wniosek: przy narażeniu na ołów wartość odniesienia zmieni się w okresie objętym typowym cyklem przeglądów, więc kartę oceny warto zaopatrzyć w przypis o dacie zmiany, a przegląd zaplanować na koniec 2028 r.
Działania po ocenie
Rozporządzenie porządkuje działania podobnie jak zasady ogólne, ale własnymi słowami: eliminacja, ograniczenie u źródła, środki ochrony zbiorowej, na końcu środki ochrony indywidualnej. Do tego dochodzą obowiązki, które w części ogólnej nie występują.
- Spis substancji i mieszanin oraz karty charakterystyki. Niedopuszczalne jest stosowanie substancji niebezpiecznej, mieszaniny niebezpiecznej, substancji stwarzającej zagrożenie lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie bez posiadania aktualnego spisu tych substancji i mieszanin oraz kart charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających.
- Oznakowanie. Niedopuszczalne jest stosowanie substancji chemicznych i ich mieszanin nieoznakowanych w sposób widoczny, umożliwiający ich identyfikację.
- Zakaz recyrkulacji powietrza w pomieszczeniach pracy, w których występują czynniki chemiczne stwarzające zagrożenia określone w przepisach o czynnikach chemicznych, a także w przestrzeniach zagrożonych wybuchem.
Podstawa: art. 221 § 1 i 2 Kodeksu pracy oraz § 38 ust. 3 rozporządzenia o ogólnych przepisach bhp, w brzmieniu nadanym w 2021 r.
Pytania i odpowiedzi
Czy środki czystości w biurze wymagają oceny ryzyka chemicznego?
Rozporządzenie dotyczy występowania czynników chemicznych w miejscu pracy i nie ma wyłączenia dla małych ilości ani dla produktów powszechnie dostępnych. Rozstrzyga klasyfikacja: jeżeli używany preparat jest substancją albo mieszaniną stwarzającą zagrożenie, przepisy stosuje się. W praktyce ocena dla stanowiska sprzątającego jest krótka, ale musi objąć elementy z § 3 ust. 1: właściwości, informacje z karty charakterystyki, rodzaj, poziom i czas narażenia, wartości dopuszczalne oraz warunki pracy z uwzględnieniem ilości.
Czy karta charakterystyki zastępuje ocenę ryzyka?
Nie. Karta charakterystyki opisuje substancję, a ocena ryzyka opisuje pracę z tą substancją na konkretnym stanowisku: ile jej używamy, jak długo, w jakich warunkach i jakie środki stosujemy. Przepis wymienia informacje z karty charakterystyki jako jeden z ośmiu elementów, które trzeba uwzględnić, a więc jako składnik oceny, a nie jej zamiennik. Sam brak karty jest zresztą odrębnym naruszeniem: Kodeks pracy zakazuje stosowania takich substancji bez aktualnego spisu i kart charakterystyki.
Podstawa: § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych, art. 221 § 2 Kodeksu pracy
Czy ocenę ryzyka chemicznego trzeba wydrukować?
Przepis wymaga sporządzenia oceny w formie pisemnej. Jest to wymóg dalej idący niż w części ogólnej, gdzie postaci dokumentu nie przesądzono. Praktyczny wniosek: nawet jeżeli cała dokumentacja bhp w zakładzie jest prowadzona elektronicznie, część dotycząca ryzyka chemicznego powinna mieć postać pisemną i dać się okazać przy kontroli.
Podstawa: § 3 ust. 5 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Ocena ryzyka chemicznego dla Twojego zakładu
Spis substancji i mieszanin, zebranie kart charakterystyki, ustalenie rodzaju, poziomu i czasu narażenia, ocena łączna przy kilku czynnikach, objęcie oceną prac remontowych, dobór środków i przekazanie oceny lekarzowi medycyny pracy.