Nowy paragraf nie tworzy nowej sankcji. Wchodzi natomiast do zbioru przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, których nieprzestrzeganie jest wykroczeniem zagrożonym grzywną, a od 8 lipca 2026 r. grzywną dwukrotnie wyższą niż wcześniej. Ta strona pokazuje, czego szuka inspektor, ile wynoszą kary i gdzie leży granica, po której pracownik może odmówić pracy.
Kto kontroluje
| Organ | Czego dotyczy kontrola |
|---|---|
| Państwowa Inspekcja Pracy | przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy: temperatura w pomieszczeniach, rozwiązania techniczne i organizacyjne, tryb konsultacji, posiłki i napoje, ocena ryzyka, zaplecze, czas pracy |
| Państwowa Inspekcja Sanitarna | higiena pracy w zakładach pracy, badania i pomiary czynników szkodliwych, rejestr czynników i karty badań, choroby zawodowe |
| Społeczna inspekcja pracy | kontrola wewnątrzzakładowa; społeczny inspektor pracy jest członkiem komisji bhp z mocy Kodeksu pracy |
Osobno warto pamiętać, że na umotywowany wniosek pracowników lub ich przedstawicieli dotyczący spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników inspektorzy pracy przeprowadzają kontrole oraz stosują środki prawne przewidziane w przepisach o Państwowej Inspekcji Pracy.
Podstawa: art. 237(11a) § 4 i art. 237(12) § 1 Kodeksu pracy oraz przepisy o Państwowej Inspekcji Pracy i o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Dokumenty sprawdzane podczas kontroli
Po wejściu w życie nowego paragrafu lista dokumentów, których można się spodziewać przy kontroli po fali upałów, wygląda tak.
-
Wykaz stanowisk z rozstrzygnięciem progu
Podział na pracę w pomieszczeniu i na otwartej przestrzeni oraz rozstrzygnięcie, czy praca przekracza próg wydatku energetycznego, osobno dla kobiet i mężczyzn.
-
Wyznaczenie wydatku energetycznego
Wartość, metoda, data, osoba wykonująca. Bez tego rozstrzygnięcie progu jest nieuzasadnione.
-
Ocena ryzyka zawodowego z czynnikiem termicznym
Charakter, stopień i czas ekspozycji, środki profilaktyczne w kolejności z § 39, powtórne oszacowanie ryzyka, ślad konsultacji i potwierdzenia poinformowania pracowników.
-
Sprawozdanie z badań i pomiarów wskaźników mikroklimatu
Razem z wpisami do rejestru czynników szkodliwych i do karty badań oraz z datami potwierdzającymi zachowanie częstotliwości.
-
Dokumentacja wyboru rozwiązań
Jakie rozwiązania techniczne albo organizacyjne przyjęto, dlaczego akurat te, a jeżeli powołano się na względy technologiczne, to jakie dokładnie.
-
Ślad konsultacji
Protokół z komisji bhp albo protokół konsultacji z pracownikami wraz z opinią lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną.
-
Ogłoszenie o ustalonych rozwiązaniach
Z potwierdzeniem, że informacja dotarła do pracowników.
-
Porozumienie w sprawie posiłków i napojów
Wykaz stanowisk uprawnionych, zasady wydawania, ślad porozumienia ze związkami zawodowymi albo opinii przedstawicieli pracowników, ewidencja wydania.
-
Dziennik odczytów temperatury
Przepis go nie wymaga, ale bez niego nie da się wykazać, że próg nie został przekroczony albo że praca została wstrzymana we właściwym momencie.
-
Dokumentacja zaplecza
Pomieszczenie do ogrzewania się, klimatyzowane pomieszczenie do wypoczynku, dostęp do wody zdatnej do picia, jadalnia. Ta część bywa sprawdzana oględzinami, bez dokumentów.
Środki prawne inspektora
Grzywna nie jest ani jedynym, ani najdotkliwszym skutkiem kontroli. W sprawach termicznych najdotkliwsze bywają nakazy wykonalne natychmiast.
- Nakaz usunięcia uchybień w ustalonym terminie, na przykład doprowadzenia temperatury w pomieszczeniu do wartości nie niższej niż wymagana.
- Nakaz wstrzymania prac w razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników albo innych osób wykonujących pracę. Środek ten jest wykonalny natychmiast.
- Nakaz skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych.
- Nakaz wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia.
- Wystąpienie i polecenie w sprawach mniejszej wagi.
- Mandat karny albo wniosek o ukaranie do sądu w postępowaniu wykroczeniowym.
Podstawa: przepisy ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące środków prawnych inspektora pracy oraz art. 209(2) § 2 Kodeksu pracy
Obowiązek wstrzymania pracy istnieje niezależnie od kontroli. W razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany wstrzymać pracę i wydać pracownikom polecenie oddalenia się w miejsce bezpieczne, a do czasu usunięcia zagrożenia nie wydawać polecenia wznowienia pracy. Nie trzeba na to nakazu inspektora ani przekroczenia progu z § 30a.
Podstawa: art. 209(2) § 2 Kodeksu pracy
Wysokość kar
| Czyn | Kara | Podstawa |
|---|---|---|
| Nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przez osobę odpowiedzialną za stan bhp albo kierującą pracownikami lub innymi osobami fizycznymi | grzywna od 2000 zł do 60 000 zł | art. 283 § 1 Kodeksu pracy |
| Naruszenia przepisów o stosunku pracy wymienione w art. 281 § 1 Kodeksu pracy | grzywna od 2000 zł do 60 000 zł | art. 281 § 1 Kodeksu pracy |
| Naruszenia kwalifikowane z art. 281 § 3 Kodeksu pracy | grzywna od 3000 zł do 90 000 zł | art. 281 § 3 Kodeksu pracy |
| Grzywna nakładana mandatem karnym w postępowaniu, w którym oskarżycielem publicznym jest organ Państwowej Inspekcji Pracy | do 5000 zł | art. 96 § 1a pkt 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia |
Podstawa zmiany: ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 473), obowiązująca od 8 lipca 2026 r. Tekst jednolity Kodeksu pracy z Dz. U. z 2025 r. poz. 277 tej zmiany nie zawiera.
Grzywna z art. 283 § 1 jest karą wobec osoby, a nie wobec zakładu. Adresatem jest ten, kto będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad. Może to być pracodawca, ale równie dobrze kierownik zmiany albo brygadzista, który wydał polecenie kontynuowania pracy powyżej progu. Z tego wynika, że procedura wstrzymania pracy powinna wprost wskazywać, kto podejmuje decyzję, żeby nie spadła ona na osobę bez upoważnienia i bez wiedzy.
Prawo pracownika do przerwania pracy
Uprawnienie pracownika ma własną podstawę i własne przesłanki, niezależne od progów z § 30a. Warto je odróżnić od obowiązku pracodawcy.
| Element | Treść |
|---|---|
| Przesłanka | warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo wykonywana praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom |
| Warunek formalny | niezwłoczne zawiadomienie przełożonego |
| Zakres | powstrzymanie się od wykonywania pracy, a jeżeli to nie usuwa zagrożenia, także oddalenie się z miejsca zagrożenia |
| Wynagrodzenie | za czas powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia |
| Ochrona | pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z tego powodu |
| Dodatkowa przesłanka | pracownik może też powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej, gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób |
| Wyłączenie | przepisów tych nie stosuje się do pracownika, którego obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia |
Podstawa: art. 210 § 1, 2, 2(1), 3, 4 i 5 Kodeksu pracy
Sama temperatura powyżej progu nie jest automatycznie bezpośrednim zagrożeniem. Przesłanka z art. 210 wymaga bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia, a nie samego naruszenia przepisu. Przy pracy ciężkiej, długiej ekspozycji, u osoby niezaaklimatyzowanej albo przy objawach przegrzania taka przesłanka bywa spełniona i przed przekroczeniem progu. Odwrotnie, w klimatyzowanym biurze przekroczenie 28 stopni jest naruszeniem obowiązku pracodawcy, ale zwykle nie bezpośrednim zagrożeniem życia. Ocena należy do pracownika i podlega weryfikacji, dlatego warto, żeby zakład miał własną, jasną procedurę wstrzymania pracy: wtedy nikt nie musi tej oceny robić samodzielnie w upale.
Odpowiedzialność cywilna
Poza sankcją wykroczeniową i nakazami pozostaje odpowiedzialność wobec pracownika. Nie jest ona regulowana przepisami bhp, ale to właśnie ona bywa najkosztowniejsza.
- Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego przy wypadku przy pracy albo chorobie zawodowej, wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
- Roszczenia uzupełniające dochodzone od pracodawcy na zasadach ogólnych, gdy świadczenia z ubezpieczenia nie pokrywają szkody. Podstawą jest wtedy między innymi zawinione naruszenie obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
- Wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy na podstawie art. 81 albo art. 210 § 3 Kodeksu pracy, zależnie od tego, czy pracę wstrzymał pracodawca, czy powstrzymał się od niej pracownik.
- Podwyższona składka wypadkowa jako skutek stwierdzonych naruszeń i zdarzeń wypadkowych, ustalana na podstawie odrębnych przepisów.
Podstawa: art. 207 § 1 i 2, art. 81 i art. 210 § 3 Kodeksu pracy oraz przepisy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Odpowiedzialność pracodawcy za stan bezpieczeństwa jest nieprzenoszalna. Na jej zakres nie wpływają ani obowiązki pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, ani powierzenie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy. Zlecenie dokumentacji na zewnątrz jest dobrym rozwiązaniem organizacyjnym, ale nie przenosi odpowiedzialności.
Podstawa: art. 207 § 1 Kodeksu pracy
Komplet dokumentacji przed kontrolą
Cztery pakiety wzorów obejmują wszystko, o co pyta inspektor przy warunkach termicznych: ocenę ryzyka, plan działań, protokoły konsultacji, procedury i rejestry. Do tego dziennik odczytów i kalkulator progów w arkuszu.