Rozporządzenie o substancjach CMR nie mówi wyłącznie o tym, co pracodawca ma zrobić. Trzy jego paragrafy dają pracownikowi i jego przedstawicielom konkretne uprawnienia: do informacji, do udziału w decyzjach i do własnych danych. Te przepisy najczęściej wypadają z dokumentacji, bo nikt ich od pracodawcy nie egzekwuje, dopóki ktoś się na nie nie powoła.
Prawo do informacji
Pracodawca informuje pracownika o opakowaniu, zbiorniku i instalacji zawierających czynniki CMR, a także o wymaganiach dotyczących oznakowania i o znakach ostrzegawczych. To nie jest instruktaż ogólny: chodzi o konkretne opakowanie na konkretnym stanowisku.
Osobno pracodawca informuje pracownika przed powierzeniem pracy z czynnikiem, dla którego ustalono dopuszczalne stężenie w materiale biologicznym, o konieczności przeprowadzania kontroli zdrowia związanej z tymi wartościami. Dziś dotyczy to ołowiu.
Podstawa: § 11 pkt 1 i 4 rozporządzenia o substancjach CMR
Szkolenie z § 11 to nie szkolenie okresowe bhp. Ma cztery własne zakresy: ryzyko wynikające z oceny narażenia wraz z dodatkowym ryzykiem palenia tytoniu, wymagania higieniczne, konieczność używania środków ochrony indywidualnej oraz działania zapobiegające wypadkom i postępowanie podczas działań ratowniczych. Przepis nie podaje częstotliwości ani wzoru dokumentu, mówi tylko, że szkolenia są okresowe.
Podstawa: § 11 pkt 2 rozporządzenia o substancjach CMR
Prawo do udziału i kontroli
Trzy uprawnienia z jednego paragrafu, wymienione wprost.
- Udział w projektowaniu i realizacji działań. Pracodawca zapewnia udział pracowników lub ich przedstawicieli w projektowaniu i realizacji działań zapobiegających narażeniu albo ograniczających jego poziom. Nie chodzi o poinformowanie po fakcie, tylko o udział na etapie decyzji.
- Kontrola stosowania wymagań. Pracodawca umożliwia pracownikom lub ich przedstawicielom kontrolę stosowania wymagań rozporządzenia oraz innych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Bieżąca informacja o narażeniu. Pracodawca informuje na bieżąco o narażeniu, a przy narażeniu powstałym wskutek awarii, zakłócenia procesu technologicznego, prac remontowych, konserwacyjnych albo innych okoliczności także o przyczynach narażenia i o środkach zapobiegawczych, które już podjęto lub zostaną podjęte.
Podstawa: § 12 rozporządzenia o substancjach CMR
Do tego dochodzi obowiązek konsultacji przy pomiarach: pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami rozpoznanie i typowanie czynników szkodliwych oraz wykonywanie badań, pomiarów i pobieranie próbek na stanowisku pracy.
Podstawa: § 11 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Prawo do własnych danych
Rozporządzenie wymienia pięć kręgów odbiorców danych z rejestrów. Pracownik jest wśród nich, ale z wyraźnie zakreślonym zakresem.
| Komu | W jakim zakresie |
|---|---|
| Pracownikowi | w zakresie informacji, które dotyczą go osobiście |
| Przedstawicielom pracowników | w zakresie anonimowych informacji zbiorowych |
| Lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną | co do pracowników, których dane dotyczą |
| Lekarzowi uprawnionemu do orzekania w zakresie chorób zawodowych | w zakresie wynikającym z przepisów o chorobach zawodowych |
| Inspekcji sanitarnej i Wojskowej Inspekcji Sanitarnej | w związku z postępowaniem w sprawie choroby zawodowej |
| Podmiotom sprawującym nadzór nad bezpieczeństwem pracy i ochroną zdrowia | w zakresie wynikającym z odrębnych przepisów |
Podstawa: § 10 rozporządzenia o substancjach CMR
Osobno działa dostęp do wyników pomiarów. Wyniki wpisane do rejestru czynników szkodliwych i do karty badań i pomiarów udostępnia się niezwłocznie pracownikowi, byłemu pracownikowi, ich przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi, na pisemne żądanie. Osoby te mogą też wystąpić o wyciągi, odpisy albo kopie. To uprawnienie przysługuje także po ustaniu zatrudnienia, a rejestr i karta są przechowywane przez 40 lat od ostatniego wpisu.
Podstawa: § 18 rozporządzenia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych
Co przysługuje przedstawicielom
Przedstawiciele pracowników mają zakres szerszy niż pojedynczy pracownik w jednym punkcie i węższy w innym. Różnica jest celowa.
- Szerzej: dostają anonimowe informacje zbiorowe z rejestrów, czyli obraz całego zakładu, a nie tylko jednego stanowiska. Dostają też informację zbiorczą od lekarza o ocenie stanu zdrowia pracowników, z zachowaniem tajemnicy lekarskiej.
- Węziej: nie mają dostępu do danych osobowych pojedynczych pracowników. Rejestr pracowników zawiera imię, nazwisko, stanowisko i numer PESEL, i te dane nie idą do przedstawicieli.
- Dodatkowo: przy awarii i przy narażeniu nieprzewidzianym dostają informację o przyczynach narażenia i o środkach zapobiegawczych.
Podstawa: § 10 pkt 3, § 12 pkt 3 i § 13 ust. 3 rozporządzenia o substancjach CMR
Jak z tego skorzystać
-
Ustal, czy w ogóle pracujesz w narażeniu
Poproś o wgląd do rejestru prac w kontakcie z czynnikami CMR w zakresie swojego stanowiska. Jeżeli Twoje stanowisko jest w rejestrze, pozostałe uprawnienia z tej strony przysługują Ci wprost.
-
Wystąp o wyniki pomiarów na piśmie
Przepis o pomiarach wymaga pisemnego żądania i nakazuje udostępnić wyniki niezwłocznie. Pisemna forma jest tu sprzymierzeńcem, bo zostaje ślad daty.
-
Zgłoś uwagi przez przedstawicieli albo komisję
Udział w projektowaniu działań i kontrola stosowania wymagań są uprawnieniem zbiorowym. Naturalnym kanałem jest komisja bezpieczeństwa i higieny pracy, społeczny inspektor pracy albo zakładowa organizacja związkowa.
-
Gdy pracodawca odmawia, zgłoś to organowi nadzoru
Odmowa udostępnienia danych albo brak informacji o narażeniu jest naruszeniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Skargę rozpoznaje okręgowy inspektorat pracy, a w zakresie czynników szkodliwych także państwowy powiatowy inspektor sanitarny.
Co z tego wynika dla pracodawcy
Uprawnienia pracownika są po drugiej stronie obowiązkiem pracodawcy, a obowiązek trzeba umieć udowodnić. Kontrola nie pyta, czy pracownicy uczestniczyli, tylko prosi o dokument.
- Brak śladu konsultacji przy typowaniu czynników do pomiarów. Najczęstszy brak. Wystarczy notatka z datą, listą uczestników i wynikiem, ale musi istnieć.
- Informacja o narażeniu tylko przy zatrudnieniu. Przepis mówi o informowaniu na bieżąco, a nie jednorazowo przy przyjęciu do pracy.
- Milczenie po awarii. Po zdarzeniu trzeba podać przyczyny narażenia i środki zapobiegawcze, także te, które dopiero zostaną podjęte.
- Odmowa wydania wyników pomiarów byłemu pracownikowi. Uprawnienie przysługuje również po ustaniu zatrudnienia, a także przedstawicielowi ustawowemu i pełnomocnikowi.
- Przekazanie przedstawicielom danych imiennych. Błąd w drugą stronę: przedstawicielom przysługują informacje anonimowe zbiorowe, a nie rejestr pracowników z numerami PESEL.
Wzory pisma o udostępnienie danych z rejestru oraz protokołu konsultacji są w paczce z rejestrami.
Powrót do strony głównej