Karta charakterystyki jest głównym dowodem w ocenie ryzyka i pierwszym dokumentem, po który sięga inspektor. Rozstrzyga też, czy substancja trafia do rejestru CMR: to w niej stoi klasyfikacja i zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia. Karta pochodzi od dostawcy, ale odpowiedzialność za jej posiadanie i aktualność spoczywa także na pracodawcy, który substancję stosuje.
Kiedy dostawca musi dać kartę
Obowiązek jest po stronie dostawcy i powstaje w trzech przypadkach, niezależnie od tego, czy odbiorca o kartę poprosi.
- Substancja lub mieszanina spełnia kryteria klasyfikacji jako stwarzająca zagrożenie zgodnie z rozporządzeniem CLP.
- Substancja jest trwała, wykazująca zdolność do bioakumulacji i toksyczna, albo bardzo trwała i wykazująca bardzo dużą zdolność do bioakumulacji, zgodnie z załącznikiem XIII do rozporządzenia REACH.
- Substancja znajduje się na liście kandydackiej, czyli na liście sporządzonej zgodnie z art. 59 ust. 1 rozporządzenia REACH.
Podstawa: art. 31 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH)
Osobno dostawca dostarcza kartę na żądanie odbiorcy dla mieszaniny, która nie spełnia kryteriów klasyfikacji jako stwarzająca zagrożenie, ale zawiera określone składniki powyżej progów stężenia albo składnik z ustaloną unijną wartością najwyższego dopuszczalnego stężenia w środowisku pracy.
Podstawa: art. 31 ust. 3 rozporządzenia REACH
Żądanie karty jest tanim narzędziem. Przy mieszaninie niesklasyfikowanej jako stwarzająca zagrożenie, ale zawierającej składnik rakotwórczy, mutagenny albo działający szkodliwie na rozrodczość w niewielkim stężeniu, dostawca musi dostarczyć kartę na proste żądanie odbiorcy. Warto z tego korzystać: bez karty ocena ryzyka opiera się na etykiecie, a etykieta nie podaje składu.
Szesnaście sekcji i to, co w nich ważne przy CMR
Układ karty jest sztywny: 16 sekcji w ustalonej kolejności, z podsekcjami. Cztery z nich rozstrzygają o obowiązkach z zakresu CMR.
| Sekcja | Nazwa | Co z niej wynika dla CMR |
|---|---|---|
| 1 | Identyfikacja substancji lub mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa | nazwa i numery identyfikacyjne, które wpisuje się do rejestru i do formularza informacji rocznej |
| 2 | Identyfikacja zagrożeń | klasyfikacja i zwroty H, czyli rozstrzygnięcie, czy substancja jest CMR i w której kategorii |
| 3 | Skład i informacja o składnikach | która substancja odpowiada za klasyfikację mieszaniny i w jakim stężeniu występuje |
| 4 | Środki pierwszej pomocy | treść instrukcji stanowiskowej i wyposażenie punktu pierwszej pomocy |
| 5 | Postępowanie w przypadku pożaru | plan działania w nagłych wypadkach |
| 6 | Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska | procedura awaryjna i wyposażenie ratownicze |
| 7 | Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie | sposoby bezpiecznego przechowywania i przeładunku wymagane rozporządzeniem o CMR |
| 8 | Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej | wartości graniczne narażenia oraz dobór środków ochrony indywidualnej |
| 9 | Właściwości fizyczne i chemiczne | prężność par i lotność, od których zależy realne narażenie inhalacyjne |
| 10 | Stabilność i reaktywność | produkty rozkładu, które same bywają czynnikami CMR |
| 11 | Informacje toksykologiczne | uzasadnienie klasyfikacji, w tym dane o rakotwórczości, mutagenności i działaniu na rozrodczość |
| 12 | Informacje ekologiczne | przedmiot nadzoru Inspekcji Ochrony Środowiska |
| 13 | Postępowanie z odpadami | bezpieczne gromadzenie i usuwanie odpadów zawierających czynniki CMR |
| 14 | Informacje dotyczące transportu | oznakowanie pojemników przy przewozie |
| 15 | Informacje dotyczące przepisów prawnych | zezwolenia z załącznika XIV i ograniczenia z załącznika XVII do rozporządzenia REACH |
| 16 | Inne informacje | numer wersji i data aktualizacji, czyli podstawa oceny, czy karta jest aktualna |
Podstawa: załącznik II do rozporządzenia REACH, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisji (UE) 2020/878
Format obowiązujący od 2023 roku
Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/878 zmieniło załącznik II do rozporządzenia REACH i stosuje się od 1 stycznia 2021 r. Karty niespełniające nowych wymogów wolno było dostarczać najdalej do 31 grudnia 2022 r. Karta w starym układzie, wystawiona po tej dacie, jest kartą niezgodną z wymaganiami.
Podstawa: art. 2 i art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) 2020/878
- Niepowtarzalny identyfikator postaci czynnej. W sekcji 1.1 karty mieszaniny podaje się identyfikator UFI, jeżeli został nadany. Ten sam kod widnieje na etykiecie i pozwala ośrodkom toksykologicznym natychmiast odczytać skład.
- Nanopostacie. Karta uwzględnia właściwości nanopostaci substancji, jeżeli takie postacie są objęte rejestracją.
- Właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Nowy format wymaga ich wskazania. Dla substancji reprotoksycznych to często ta sama informacja podana z innej strony.
- Szczegółowe stężenia graniczne i współczynniki M. Podawane w sekcji 3, jeżeli zostały ustalone dla składnika. To one, a nie stężenia ogólne, rozstrzygają wtedy o klasyfikacji mieszaniny.
Aktualizacja i kto ją dostaje
Dostawca aktualizuje kartę niezwłocznie w trzech sytuacjach.
-
Nowe informacje
Gdy pojawią się nowe informacje mogące wpłynąć na środki kontroli ryzyka albo nowe informacje o zagrożeniach.
-
Zezwolenie
Gdy zezwolenie na stosowanie substancji z załącznika XIV zostało udzielone albo gdy odmówiono jego udzielenia.
-
Ograniczenie
Gdy nałożono ograniczenie z załącznika XVII.
Zaktualizowaną wersję dostawca dostarcza nieodpłatnie wszystkim odbiorcom, którym dostarczył substancję lub mieszaninę w ciągu poprzedzających dwunastu miesięcy. Wersję oznacza się numerem i datą zmiany.
Podstawa: art. 31 ust. 9 rozporządzenia REACH
Dwanaście miesięcy to granica, którą warto znać. Jeżeli od ostatniego zakupu minęło więcej niż rok, dostawca nie ma obowiązku przesłać aktualizacji z własnej inicjatywy. Substancja stoi w magazynie dalej, a karta w segregatorze jest nieaktualna. Dlatego przegląd kart raz w roku, przy okazji przygotowania informacji do 15 stycznia, jest praktycznym rozwiązaniem.
Język, forma i termin
- Język. Kartę dostarcza się w językach urzędowych państw członkowskich, w których substancja lub mieszanina jest wprowadzana do obrotu. Karta wyłącznie w języku obcym, przy dostawie na rynek polski, nie spełnia tego wymogu.
- Forma. Papierowa albo elektroniczna, do wyboru dostawcy.
- Odpłatność. Nieodpłatnie.
- Termin. Najpóźniej w dniu pierwszej dostawy substancji lub mieszaniny.
Podstawa: art. 31 ust. 5 i 8 rozporządzenia REACH
Scenariusze narażenia
Przy substancjach, dla których sporządzono raport bezpieczeństwa chemicznego, do karty dołącza się scenariusze narażenia obejmujące zidentyfikowane zastosowania. Scenariusz opisuje warunki operacyjne i środki kontroli ryzyka, przy których narażenie uznaje się za kontrolowane.
Scenariusz narażenia zobowiązuje dalszego użytkownika. Jeżeli sposób stosowania substancji w zakładzie odbiega od scenariusza dołączonego do karty, dalszy użytkownik ma obowiązek zareagować: dostosować się do warunków scenariusza, poinformować dostawcę o zastosowaniu, żeby stało się zidentyfikowane, albo sporządzić własną ocenę bezpieczeństwa chemicznego. Milczące stosowanie poza scenariuszem jest naruszeniem, którego przy kontroli łatwo dowieść, bo porównuje się dwa dokumenty.
Podstawa: art. 37 i 38 rozporządzenia REACH
Obowiązki pracodawcy
Karta jest dokumentem dostawcy, ale prawo nakłada obowiązki także na tego, kto ją otrzymuje.
| Obowiązek | Podstawa |
|---|---|
| Posiadać aktualną kartę dla każdej stosowanej substancji i mieszaniny stwarzającej zagrożenie, pod rygorem zakazu stosowania | art. 221 § 2 Kodeksu pracy |
| Prowadzić aktualny spis takich substancji i mieszanin | art. 221 § 2 Kodeksu pracy, art. 25 ustawy o substancjach chemicznych |
| Uwzględnić informacje z karty w ocenie ryzyka zawodowego | § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych |
| Zapewnić pracownikom i ich przedstawicielom dostęp do informacji z kart dotyczących substancji, których używają lub na które mogą być narażeni | art. 35 rozporządzenia REACH |
| Przechowywać informacje potrzebne do wykonywania obowiązków przez co najmniej 10 lat po ostatnim wytworzeniu, imporcie, dostarczeniu lub zastosowaniu substancji | art. 36 rozporządzenia REACH |
| Przekazać dostawcy informacje o zastosowaniu, jeżeli wykracza ono poza scenariusz narażenia | art. 37 rozporządzenia REACH |
Instrukcja stanowiskowa to nie jest przedruk karty. Karta jest dokumentem dostawcy i opisuje substancję. Instrukcja opisuje pracę na konkretnym stanowisku: czynności, sprzęt, środki ochrony, postępowanie przy rozlaniu i przy pierwszej pomocy. Wydanie pracownikowi samej karty charakterystyki nie wykonuje obowiązku wydania szczegółowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowisku.
Podstawa: art. 2374 § 2 Kodeksu pracy
Kary i nadzór
Ustawa o substancjach chemicznych i ich mieszaninach przewiduje odrębne kary za naruszenia dotyczące kart charakterystyki. Odpowiada za nie dostawca, ale przy zakupie od podmiotu krajowego to on jest adresatem sankcji, a pracodawca ponosi odpowiedzialność za brak karty w zakładzie na podstawie Kodeksu pracy.
- Brak karty. Dostawca substancji lub mieszaniny, który wbrew art. 31 ust. 1 i ust. 3 do 8 rozporządzenia REACH nie dostarcza wymaganej karty sporządzonej zgodnie z załącznikiem II, podlega karze grzywny.
- Karta nieaktualna. Tej samej karze podlega dostawca, który wbrew art. 31 ust. 9 dostarcza niezaktualizowaną kartę.
- Brak informacji, gdy karta nie jest wymagana. Karze grzywny podlega dostawca, który nie przekazuje informacji wymaganej art. 32 rozporządzenia REACH ani nie dokonuje jej aktualizacji.
- Nadzór. Nad przestrzeganiem tych przepisów czuwa Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Wojskowa Inspekcja Sanitarna, a w zakresie zagrożeń dla środowiska, w tym prawidłowości karty w części dotyczącej uwolnień, magazynowania, odpadów i informacji ekologicznych, Inspekcja Ochrony Środowiska.
Podstawa: art. 29, art. 52 i art. 53 ustawy z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach
Rejestr kart charakterystyki jest w pakiecie
Pakiet oceny ryzyka zawiera rejestr kart z datą wersji i datą ostatniego przeglądu, procedurę występowania do dostawcy o aktualizację oraz wzór spisu substancji spełniający wymagania Kodeksu pracy i ustawy o substancjach chemicznych.