Odwet za zgłoszenie: kto jest chroniony i za ile
Przepis o działaniach odwetowych istnieje od lat, ale dotąd dawał wyłącznie odszkodowanie i chronił węższy krąg osób. Od 5 listopada 2026 r. chroni także wspierających, daje zadośćuczynienie i wyłącza z ochrony jeden przypadek.
Najczęstszy powód, dla którego zgłoszenia nie ma, to obawa przed konsekwencjami. Przepis o zakazie działań odwetowych istnieje w Kodeksie pracy od lat, ale dotąd dawał wyłącznie odszkodowanie i węższy zestaw roszczeń osobie wspierającej. Nowe brzmienie art. 18(3e) Kodeksu pracy rozszerza jedno i drugie, a przy okazji dodaje wyjątek, który łatwo przeoczyć.
Sam zakaz
Skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy, w tym naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji dla pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Zakres jest szerszy, niż sugeruje umiejscowienie przepisu wśród regulacji o równym traktowaniu. Chodzi o skorzystanie z uprawnień z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy, a naruszenie zasady równego traktowania jest tylko wymienionym przykładem. Zgłoszenie mobbingu, skarga na czas pracy, wniosek o zaległe wynagrodzenie i wystąpienie do inspekcji pracy mieszczą się w tym samym pojęciu.
Zakaz obejmuje trzy warstwy. Po pierwsze, jakiekolwiek niekorzystne traktowanie. Po drugie, jakiekolwiek negatywne konsekwencje, co jest zwrotem jeszcze szerszym. Po trzecie, wprost wskazany zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z tej przyczyny.
Kto jest chroniony
Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracownika, który udzielił wsparcia w jakiejkolwiek formie pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy, w tym naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.
Ochrona osoby wspierającej istniała już wcześniej, w dawnym § 2. Nowość jest w tym, że sięga teraz także po zadośćuczynienie, a nie po samo odszkodowanie, oraz że przepis odsyła do § 1 i 2 łącznie, czyli daje wspierającemu pełny zestaw roszczeń.
Zwrot wsparcie w jakiejkolwiek formie jest szeroki. Obejmuje świadka, który potwierdził przebieg zdarzenia, współpracownika, który pomógł napisać zgłoszenie, i osobę, która towarzyszyła w rozmowie z pracodawcą. Nie obejmuje osób spoza stosunku pracy, bo przepis mówi o pracowniku.
Ile wynosi roszczenie
Pracownik, wobec którego podjęto działania, o których mowa w § 1, ma prawo do zadośćuczynienia w wysokości nieniższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów, lub prawo do odszkodowania.
Dolny próg zadośćuczynienia to jednokrotność minimalnego wynagrodzenia, czyli 4806 zł przy stawce z 2026 r. Roszczenie z tytułu odwetu jest niezależne od roszczenia głównego. Pracownik, który zgłosił mobbing i został za to zwolniony, ma trzy odrębne drogi: roszczenie o zadośćuczynienie za mobbing, roszczenie z tytułu działań odwetowych oraz roszczenia z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy.
Jeden wyjątek
Przepisów § 1-3 nie stosuje się do pracownika, o którym mowa w § 1 lub w § 3, który wiedział, że do naruszenia prawa pracy nie doszło.
To całkiem nowy przepis. Warunkiem wyłączenia ochrony jest wiedza, a nie błąd ani nadmierna wrażliwość. Pracownik, który zgłosił coś w dobrej wierze, a postępowanie nie potwierdziło naruszenia, pozostaje pod pełną ochroną. Poza ochroną znajduje się tylko ten, kto zgłosił świadomie nieprawdę.
Ciężar wykazania tej wiedzy spoczywa na pracodawcy. To pracodawca powołuje się na wyjątek, więc to on musi wykazać, że pracownik wiedział o braku naruszenia. Samo ustalenie w postępowaniu wyjaśniającym, że do mobbingu nie doszło, tego nie dowodzi: między zgłoszeniem nieprawdziwym a zgłoszeniem złożonym w przekonaniu o naruszeniu leży cała różnica, o którą w tym przepisie chodzi.
Co się zmienia wobec dotychczasowego brzmienia
| Element | Do 4 listopada 2026 r. | Od 5 listopada 2026 r. |
|---|---|---|
| Rodzaj roszczenia | odszkodowanie | zadośćuczynienie lub odszkodowanie |
| Dolny próg | minimalne wynagrodzenie za pracę | minimalne wynagrodzenie, ale przy zadośćuczynieniu |
| Osoba wspierająca | chroniona, z odesłaniem do samego zakazu | chroniona, z odesłaniem do zakazu i do roszczenia |
| Wyłączenie ochrony | przepisu nie było | wiedza o tym, że do naruszenia nie doszło |
Co z tego wynika dla procedury w firmie
Zakaz działań odwetowych jest przepisem, który najmocniej wpływa na kształt wewnętrznej procedury, bo rozstrzyga, czy ktokolwiek z niej skorzysta.
- Procedura ma wprost powtarzać zakaz. Pracownik czytający regulamin ma się z niego dowiedzieć, że zgłoszenie nie może być podstawą niekorzystnego traktowania. Odesłanie do numeru artykułu tego nie załatwia.
- Ochrona świadków musi być opisana. Skoro ustawa chroni wspierających, procedura ma to odzwierciedlać, inaczej świadkowie nie będą zeznawać, a postępowanie wyjaśniające straci wartość dowodową.
- Decyzje kadrowe wobec zgłaszającego wymagają uzasadnienia na piśmie. Nie ma zakazu ich podejmowania, ale każda z nich będzie oceniana przez pryzmat zgłoszenia. Zapisana przyczyna, niezależna od zgłoszenia i wcześniejsza od niego, jest jedynym sensownym zabezpieczeniem.
- Zgłoszenie nieprawdziwe to nie to samo co niepotwierdzone. Regulamin powinien to rozróżniać, bo inaczej zapis o odpowiedzialności za fałszywe zgłoszenia zadziała jak straszak wobec wszystkich zgłaszających i będzie sprzeczny z art. 18(3e) § 1.
To nie jest ustawa o sygnalistach. Ochrona z art. 18(3e) Kodeksu pracy dotyczy korzystania z uprawnień z tytułu naruszenia prawa pracy i przysługuje pracownikowi oraz osobie, która go wsparła. Zgłoszenia w rozumieniu przepisów o ochronie sygnalistów rządzą się własnymi zasadami, obejmują szerszy krąg osób i inne dziedziny naruszeń. W firmie, która ma oba kanały, warto opisać w regulaminie, który z nich obsługuje mobbing, żeby zgłaszający nie musiał tego rozstrzygać sam.
Wzory obejmują ochronę zgłaszającego i świadków
Pakiet postępowania wyjaśniającego zawiera pouczenie o zakazie działań odwetowych w formularzu zgłoszenia i w protokole wysłuchania świadka.