Kto to kontroluje i co naprawdę może zrobić
Skarga na mobbing trafia najczęściej do Państwowej Inspekcji Pracy, a rozstrzyga o nim sąd pracy. To dwie różne role i dwa różne rozstrzygnięcia. Poniżej co należy do kogo, wraz z organami, które w tej sprawie nie mają kompetencji.
Podział ról w jednej tabeli
| Organ | Co robi | Czego nie robi |
|---|---|---|
| Państwowa Inspekcja Pracy | kontroluje przestrzeganie prawa pracy, w tym obowiązków prewencyjnych, kieruje wystąpienie albo wydaje polecenie | nie stwierdza mobbingu decyzją i nie zasądza kwot |
| Sąd pracy | ustala, czy doszło do mobbingu, zasądza zadośćuczynienie i odszkodowanie | nie kontroluje firmy z urzędu, działa na pozew |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | zajmuje się realizacją zasady równego traktowania, może podjąć sprawę i zwrócić się do organów | nie zastępuje sądu pracy i nie zasądza świadczeń |
| Państwowa Inspekcja Sanitarna | nadzoruje warunki higieny pracy w zakładach pracy i prowadzi sprawy chorób zawodowych | nie ma kompetencji w sprawach mobbingu |
Co może inspektor pracy
Do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy. Artykuł 94(3) i art. 94(3a) Kodeksu pracy są przepisami prawa pracy, więc obowiązki prewencyjne i regulamin podlegają kontroli tak samo jak każdy inny obowiązek pracodawcy.
- Sprawdzi, czy istnieje regulamin. Od 5 maja 2027 r. brak regulaminu u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 10 pracowników jest naruszeniem przepisu prawa pracy, dającym się stwierdzić w kilka minut.
- Sprawdzi treść regulaminu. W szczególności to, czy obejmuje wszystkie cztery obszary z art. 94(3a) § 1, czy określa częstotliwość działań i czy definicje odpowiadają brzmieniu ustawy po nowelizacji.
- Sprawdzi ślady stosowania. Skoro przepis wymaga systematyczności, przedmiotem kontroli jest też to, czy zaplanowane działania faktycznie się odbyły: szkolenia, przeglądy, rozpatrzone zgłoszenia.
- Skieruje wystąpienie albo wyda polecenie. To środki z art. 11 ust. 1 pkt 8 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przewidziane dla naruszeń innych niż wymienione w punktach 1 do 7, czyli innych niż bezpieczeństwo i higiena pracy oraz wynagrodzenie.
Wystąpienie i polecenie to nie to samo co decyzja. Decyzje inspektor pracy wydaje w sprawach z art. 11 ust. 1 pkt 1 do 4 oraz pkt 6 i 7, czyli głównie w bezpieczeństwie i higienie pracy oraz przy wynagrodzeniach; decyzję o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy z pkt 7a wydaje okręgowy inspektor pracy. W pozostałych sprawach kieruje wystąpienie albo wydaje polecenie, a polecenie wydawane jest w formie ustnej. Oba środki wskazują uchybienie i wymagają odpowiedzi, ale nie tworzą tytułu wykonawczego ani nie przesądzają o roszczeniach pracownika.
Podstawa: art. 11 ust. 1, art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1b ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy
Czego inspektor pracy nie może
Ta część bywa dla zgłaszających największym zaskoczeniem, dlatego warto ją powiedzieć wprost.
- Nie stwierdzi decyzją, że doszło do mobbingu. Katalog decyzji z art. 11 ust. 1 pkt 1 do 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie obejmuje mobbingu. Inspektor może opisać ustalenia w protokole i skierować wystąpienie, ale wiążącego rozstrzygnięcia nie wyda.
- Nie zasądzi zadośćuczynienia. Kwoty z art. 94(3) § 11 Kodeksu pracy zasądza sąd. Inspektor nie ma uprawnienia do nakazania wypłaty świadczenia z tego tytułu; nakaz wypłaty z art. 11 ust. 1 pkt 7 dotyczy należnego wynagrodzenia i innych świadczeń przysługujących pracownikowi, a nie roszczeń spornych.
- Nie ukarze grzywną za mobbing. Wykroczenia z art. 281 do 283 Kodeksu pracy nie obejmują stosowania mobbingu ani braku regulaminu antymobbingowego, a nowelizacja tego katalogu nie zmienia.
- Nie wytoczy powództwa o mobbing na rzecz pracownika. Uprawnienie do wnoszenia powództw na rzecz obywateli dotyczy spraw o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Sąd pracy
To sąd rozstrzyga, czy doszło do mobbingu, i on zasądza kwoty. Od 5 listopada 2026 r. sprawy o mobbing, o ochronę dóbr osobistych i o naruszenie zasady równego traktowania należą do sądu rejonowego bez względu na wartość przedmiotu sporu oraz na majątkowy lub niemajątkowy charakter sprawy, a rozpoznaje je skład jednego sędziego i dwóch ławników. Szczegóły są na stronie Postępowanie sądowe.
Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich wykonuje zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, powierzone mu ustawą z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Może przyjąć wniosek, zwrócić się o wyjaśnienia i wystąpić do właściwych organów, ale nie zastępuje sądu pracy i nie zasądza świadczeń. Ta droga ma sens przy naruszeniach zasady równego traktowania, zwłaszcza gdy dotyczą osób zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy, do których Kodeks pracy się nie stosuje.
Dlaczego nie sanepid
Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności przez nadzór nad warunkami higieny środowiska, higieny pracy w zakładach pracy, higieny radiacyjnej, higieny procesów nauczania i wychowania oraz warunkami zdrowotnymi żywności. Nadzór nad higieną pracy dotyczy warunków, w jakich praca się odbywa: czynników chemicznych, biologicznych, fizycznych, oraz postępowania w sprawach chorób zawodowych.
Relacje w zespole nie są warunkami higieny pracy w rozumieniu tej ustawy. Zgłoszenie mobbingu do inspekcji sanitarnej zostanie przekazane organowi właściwemu albo pozostawione bez rozpoznania, a czas biegnie. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której skutkiem długotrwałego narażenia jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych: postępowanie w sprawie choroby zawodowej prowadzi państwowy powiatowy inspektor sanitarny, ale przedmiotem tego postępowania jest choroba, a nie mobbing.
Rozsądna kolejność działań
Poniższa kolejność nie wynika z przepisu i nie jest obowiązkowa. Wynika z tego, co który organ może zrobić, i z terminu przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, który wynosi 3 lata.
-
Zgłoszenie wewnątrz firmy
Uruchamia obowiązki pracodawcy z art. 94(3) § 1: wykrywanie, reagowanie, działania naprawcze i wsparcie. Zostawia też ślad, który w ewentualnym sporze świadczy o tym, kiedy pracodawca dowiedział się o sprawie.
Chroni: art. 18(3e) Kodeksu pracy zakazuje niekorzystnego traktowania z powodu zgłoszenia.
-
Skarga do okręgowego inspektoratu pracy
Ma sens zwłaszcza wtedy, gdy pracodawca nie prowadzi żadnej prewencji, nie ma regulaminu albo nie rozpatrzył zgłoszenia. To są naruszenia, które inspektor może stwierdzić i objąć wystąpieniem.
Uwaga: inspektor nie przesądzi, czy doszło do mobbingu.
-
Pozew do sądu pracy
Jedyna droga do wiążącego rozstrzygnięcia spornego roszczenia. Pracodawca może zapłacić dobrowolnie albo zawrzeć ugodę, także przed komisją pojednawczą, i wtedy sprawa nie trafia do sądu. Od 5 listopada 2026 r. właściwy jest sąd rejonowy, bez względu na wartość sporu.
Termin: roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat, art. 291 § 1 Kodeksu pracy.
Po stronie pracodawcy kontrola zaczyna się od dokumentów
Regulamin, plan działań z częstotliwością i rejestr zgłoszeń to trzy dokumenty, o które inspektor pyta przy kontroli obowiązków prewencyjnych. Brak regulaminu u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 10 pracowników jest naruszeniem przepisu; planu i rejestru ustawa wprost nie nakazuje, ale ich brak utrudnia wykazanie, że przeciwdziałanie jest systematyczne. To typowy przebieg kontroli, a nie ustalona przepisem kolejność czynności inspektora. Wzory obejmują wszystkie trzy.